آندوسکوپی ریه که به آن برونکوسکوپی(Bronchoscopy) هم گفته میشود یکی از مهمترین روشهای تشخیص و درمان بیماریهای ریه است که زمانی انجام میشود که بررسیهای اولیه مانند معاینه، آزمایش یا تصویربرداری بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نباشند. این روش به پزشک کمک میکند علت بسیاری از مشکلات تنفسی از جمله سرفه مزمن، خون در خلط، عفونتهای ریوی، تنگی راههای هوایی و ضایعات مشکوک ریه را با دقت بیشتری بررسی کرده و در صورت نیاز، اقدامات درمانی یا نمونهبرداری را نیز همزمان انجام دهد.
دکتر بهروز امامی، فوق تخصص بیماریهای ریه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، پس از بررسی علائم، نتایج سیتیاسکن و سایر آزمایشها، در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی، برونکوسکوپی را مطابق با استانداردهای روز انجام میدهند. در ادامه این صفحه با کاربردهای برونکوسکوپی، انواع آن، مراحل انجام، آمادگیهای قبل از انجام، مراقبتهای بعد از برونکوسکوپی، عوارض احتمالی و پاسخ رایجترین پرسشهای بیماران آشنا خواهید شد
برونکوسکوپی یا آندوسکوپی ریه یک روش تشخیصی و درمانی است که به پزشک امکان میدهد داخل نای، نایژهها و مجاری تنفسی را بهطور مستقیم مشاهده کند. این روش با استفاده از دستگاهی به نام برونکوسکوپ انجام میشود که از طریق بینی یا دهان وارد راههای هوایی شده و تصاویر دقیقی از ساختارهای داخلی ریه در اختیار پزشک قرار میدهد. در صورت نیاز، پزشک میتواند همزمان نمونهبرداری یا برخی اقدامات درمانی را نیز انجام دهد.

برونکوسکوپی علاوه بر تشخیص بیماریهای ریه، در درمان برخی مشکلات راههای هوایی نیز کاربرد دارد. بسته به علت انجام این روش، پزشک ممکن است از برونکوسکوپی برای بررسی علت علائم تنفسی، نمونهبرداری از بافت ریه یا انجام برخی اقدامات درمانی استفاده کند. بهطور کلی، کاربردهای برونکوسکوپی به دو گروه تشخیصی و درمانی تقسیم میشوند.
برونکوسکوپی تشخیصی زمانی انجام میشود که پزشک برای تشخیص دقیق بیماریهای ریه، بررسی علت علائم تنفسی یا نمونهبرداری از بافت ریه به مشاهده مستقیم مجاری تنفسی نیاز داشته باشد. مهمترین کاربردهای برونکوسکوپی تشخیصی عبارتاند از:
در برخی شرایط، اولتراسونوگرافی ریه میتواند در کنار برونکوسکوپی به تکمیل بررسیهای تشخیصی و انتخاب مناسبترین روش درمان کمک کند.
برونکوسکوپی درمانی علاوه بر مشاهده مجاری تنفسی، امکان انجام برخی اقدامات درمانی را نیز بدون نیاز به جراحی باز فراهم میکند. بسته به شرایط بیمار، پزشک میتواند در همان جلسه برونکوسکوپی، اقدامات درمانی لازم را انجام دهد. مهمترین کاربردهای برونکوسکوپی درمانی عبارتاند از:

برونکوسکوپی بر اساس نوع دستگاه مورد استفاده به دو دسته اصلی تقسیم میشود: برونکوسکوپی با برونکوسکوپ فیبراپتیک (انعطافپذیر) و برونکوسکوپی ریجید (سخت). انتخاب هر یک از این روشها به هدف انجام برونکوسکوپی، شرایط بیمار و تشخیص پزشک بستگی دارد.
در این روش از برونکوسکوپ فیبراپتیک یا برونکوسکوپ انعطافپذیر استفاده میشود. این دستگاه از یک لوله باریک، نرم و انعطافپذیر تشکیل شده که در انتهای آن دوربین و منبع نور قرار دارد و امکان مشاهده دقیق نای، نایژهها و شاخههای کوچکتر راههای هوایی را فراهم میکند. به دلیل انعطاف بالا، این نوع برونکوسکوپ بهراحتی از بینی یا دهان عبور کرده و معمولاً با بیحسی موضعی و داروهای آرامبخش انجام میشود.
از برونکوسکوپ فیبراپتیک بیشتر برای تشخیص بیماریهای ریوی، نمونهبرداری (بیوپسی)، شستشوی برونش (BAL)، بررسی علت سرفه مزمن، خون در خلط، عفونتهای ریوی و ارزیابی تودههای مشکوک استفاده میشود.

در برونکوسکوپی ریجید از برونکوسکوپ سخت استفاده میشود برونکوسکوپی ریجید با استفاده از یک لوله فلزی، مستقیم و غیرقابل انعطاف انجام میشود و معمولاً نیاز به بیهوشی عمومی دارد. اگرچه امروزه نسبت به برونکوسکوپ فیبراپتیک کمتر مورد استفاده قرار میگیرد، اما در برخی شرایط خاص همچنان بهترین انتخاب محسوب میشود.
از این روش معمولاً برای خارج کردن اجسام خارجی بزرگ از راههای هوایی، کنترل خونریزی شدید ریه، باز کردن انسدادهای وسیع مجاری تنفسی، قرار دادن استنت و انجام برخی اقدامات درمانی پیشرفته استفاده میشود. قطر بیشتر این دستگاه امکان عبور ابزارهای درمانی بزرگتر را فراهم میکند و کنترل بهتری بر راه هوایی بیمار در حین عمل ایجاد میکند.

تفاوت برونکوسکوپی انعطافپذیر و برونکوسکوپی ریجید
| برونکوسکوپی انعطافپذیر | برونکوسکوپی ریجید | |
| رایجترین روش | بیشتر در شرایط خاص
|
|
| بیحسی موضعی و آرامبخش | بیهوشی عمومی | |
| نمونهبرداری و بررسی مجاری تنفسی | خارج کردن جسم خارجی، کنترل خونریزی و باز کردن انسداد |
برونکوسکوپی برای همه بیماران مبتلا به مشکلات ریوی ضروری نیست. پزشک زمانی این روش را توصیه میکند که برای تشخیص دقیق بیماری، بررسی مستقیم مجاری تنفسی یا انجام نمونهبرداری به اطلاعات بیشتری نیاز باشد و روشهای تشخیصی اولیه پاسخ کافی ارائه نکنند.
پزشک فوق تخصص ریه ممکن است در شرایط زیر انجام برونکوسکوپی را پیشنهاد کند:
وجود یکی از شرایط فوق به این معنا نیست که بیمار حتماً به برونکوسکوپی نیاز دارد. پزشک فوق تخصص ریه پس از ارزیابی کامل وضعیت بیمار، مناسبترین روش تشخیصی یا درمانی را انتخاب میکند و تنها در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی، انجام برونکوسکوپی را توصیه خواهد کرد.
برای دریافت مشاوره و بررسی نیاز به برونکوسکوپی میتوانید با مطب دکتر بهروز امامی تماس بگیرید.
رعایت توصیههای قبل از برونکوسکوپی (Bronchoscopy) به افزایش ایمنی، کاهش احتمال بروز عوارض و انجام دقیقتر این روش کمک میکند. پزشک با توجه به وضعیت عمومی بیمار، سابقه بیماریها و داروهای مصرفی، ممکن است توصیههای اختصاصی ارائه دهد؛ با این حال، رعایت نکات زیر برای بیشتر بیماران ضروری است.
معمولاً باید ۶ تا ۸ ساعت قبل از برونکوسکوپی از خوردن و آشامیدن خودداری کنید. در صورت مجاز بودن مصرف دارو یا مقدار کمی آب، پزشک شما را راهنمایی خواهد کرد.
فهرست تمام داروهای مصرفی، بهویژه داروهای رقیقکننده خون، داروهای دیابت و داروهای قلبی را به پزشک اطلاع دهید. بدون نظر پزشک، هیچ دارویی را قطع یا تغییر ندهید.
سیتیاسکن، عکس قفسه سینه، نتایج آزمایشها، گزارشهای پزشکی و فهرست داروهای مصرفی خود را در روز مراجعه همراه داشته باشید.
اگر قرار است داروی آرامبخش یا بیهوشی دریافت کنید، بهتر است با یک همراه به مرکز درمانی مراجعه کنید و تا ۲۴ ساعت پس از انجام برونکوسکوپی از رانندگی خودداری کنید.
در صورت ابتلا به بیماریهایی مانند آسم، COPD، بیماریهای قلبی، دیابت، اختلالات انعقادی یا حساسیت به داروهای بیحسی و بیهوشی، حتماً پزشک را مطلع کنید.

آندوسکوپی مجاری تنفسی معمولاً بهصورت سرپایی انجام میشود و پزشک در طول آن با استفاده از برونکوسکوپ، مجاری تنفسی را بهطور مستقیم بررسی میکند. در صورت نیاز، همزمان امکان انجام نمونهبرداری یا برخی اقدامات درمانی نیز وجود دارد. مراحل انجام برونکوسکوپی از ریه معمولاً شامل موارد زیر است:
پیش از شروع برونکوسکوپی، علائم حیاتی مانند فشار خون، ضربان قلب و میزان اکسیژن خون بررسی و بهطور مداوم کنترل میشود. سپس برای کاهش اضطراب و راحتی بیمار، در صورت نیاز داروی آرامبخش تجویز میشود. همچنین پزشک با استفاده از اسپری یا ژل بیحسی، دهان، حلق یا بینی را بیحس میکند تا ورود برونکوسکوپ با کمترین ناراحتی انجام شود.
پس از اثر کردن داروی بیحسی، برونکوسکوپ بهآرامی از طریق بینی یا دهان وارد نای و سپس نایژهها میشود. در این مرحله ممکن است بیمار احساس فشار یا تمایل به سرفه داشته باشد، اما این احساس معمولاً خفیف و موقتی است و با اثر داروی بیحسی کاهش پیدا میکند. تصاویر داخل مجاری تنفسی بهصورت همزمان روی مانیتور نمایش داده میشود تا پزشک بتواند وضعیت راههای هوایی را با دقت بررسی کند.
در صورت مشاهده هرگونه ضایعه یا ناحیه مشکوک، پزشک میتواند همزمان نمونهبرداری (بیوپسی) انجام دهد یا با استفاده از شستشوی برونکوآلوئولار (BAL)، نمونهای از ترشحات ریه را برای بررسی آزمایشگاهی جمعآوری کند. این نمونهها در تشخیص بیماریهایی مانند عفونتهای ریوی، برخی بیماریهای التهابی و درمان سرطان ریه نقش مهمی دارند.
اگر هدف از برونکوسکوپی درمان باشد، پزشک میتواند در همان جلسه اقداماتی مانند خارج کردن جسم خارجی، تخلیه ترشحات غلیظ، کنترل خونریزی، باز کردن انسداد راههای هوایی یا قرار دادن استنت را انجام دهد. انجام این اقدامات به شرایط بیمار و علت انجام برونکوسکوپی بستگی دارد.
پس از پایان بررسیها و اقدامات لازم، برونکوسکوپ بهآرامی خارج میشود و بیمار برای مدت کوتاهی در بخش ریکاوری تحت نظر قرار میگیرد تا اثر داروهای آرامبخش یا بیحسی برطرف شود. در بیشتر موارد، اگر وضعیت عمومی بیمار پایدار باشد، ترخیص در همان روز انجام میشود و پزشک توصیههای لازم درباره مراقبتهای بعد از برونکوسکوپی را در اختیار بیمار قرار میدهد.

مدت زمان انجام آندوسکوپی مجاری تنفسی معمولاً بین 30 تا 60 دقیقه است، اما بسته به هدف از انجام این روش ممکن است کمی کوتاهتر یا طولانیتر شود. اگر پزشک تنها قصد بررسی راههای هوایی را داشته باشد، برونکوسکوپی معمولاً در حدود 30 دقیقه به پایان میرسد. اما در صورتی که نیاز به نمونهبرداری از بافت ریه، شستشوی برونش (BAL)، خارج کردن جسم خارجی یا انجام اقدامات درمانی وجود داشته باشد، زمان انجام آن ممکن است تا یک ساعت یا بیشتر نیز افزایش یابد. علاوه بر زمان انجام برونکوسکوپی، بیمار معمولاً ۱ تا ۳ ساعت نیز در ریکاوری تحت نظر خواهد بود.
برونکوسکوپی یا آندوسکوپی ریه در بیشتر بیماران یک روش ایمن محسوب میشود و در صورت انجام توسط فوق تخصص ریه، احتمال بروز عوارض جدی بسیار کم است. با این حال، مانند هر اقدام پزشکی، این روش نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد که اغلب خفیف و موقتی هستند و طی چند ساعت تا چند روز برطرف میشوند.
عوارض شایع برونکوسکوپی:
بیشتر بیماران پس از برونکوسکوپی تنها علائم خفیفی را تجربه میکنند که معمولاً نیاز به درمان خاصی ندارند مثل:
در صورتی که از بافت ریه نمونهبرداری انجام شده باشد، ممکن است مقدار کمی خون در خلط طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول مشاهده شود که معمولاً طبیعی است.
عوارض نادر :
اگرچه بروز عوارض جدی پس از برونکوسکوپی نادر است، اما در برخی بیماران ممکن است مشکلاتی ایجاد شود که نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارند. این عوارض شامل موارد زیر هستند:
پس از انجام برونکوسکوپی از ریه، بیشتر بیماران همان روز مرخص میشوند و میتوانند فعالیتهای روزمره خود را بهتدریج از سر بگیرند. با این حال، رعایت چند توصیه ساده در ساعات و روزهای نخست پس از آندوسکوپی ریه به کاهش ناراحتی، پیشگیری از عوارض و تسریع روند بهبودی کمک میکند.
تا زمانی که حس بلع بهطور کامل بازنگشته است، از خوردن و آشامیدن خودداری کنید. پس از برطرف شدن بیحسی، مصرف مایعات و غذاهای نرم را آغاز کنید.
اگر داروی آرامبخش دریافت کردهاید، ممکن است تا چند ساعت احساس خوابآلودگی داشته باشید؛ بنابراین از فعالیتهای سنگین پرهیز کنید.
تا ۲۴ ساعت پس از دریافت داروهای آرامبخش، رانندگی، کار با ماشینآلات و انجام فعالیتهایی که به تمرکز بالا نیاز دارند توصیه نمیشود.
گلودرد، گرفتگی صدا یا سرفه خفیف معمولاً طی چند روز برطرف میشود. نوشیدن مایعات ولرم و مصرف غذاهای نرم میتواند به کاهش این علائم کمک کند.

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، لازم است در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید:
اگر هیچیک از علائم فوق را تجربه نکردید، معمولاً روند بهبودی طبیعی است و با رعایت توصیههای پزشک، دوران نقاهت بدون مشکل سپری خواهد شد.
در صورتی که هنگام برونکوسکوپی یا آندوسکوپی ریه از بافت ریه، غدد لنفاوی یا سایر ضایعات نمونهبرداری (بیوپسی) انجام شود، نمونه برای بررسیهای تخصصی به آزمایشگاه آسیبشناسی (پاتولوژی) ارسال خواهد شد. زمان آماده شدن نتیجه به نوع آزمایشهای موردنیاز و شرایط نمونه بستگی دارد. در بیشتر موارد، جواب اولیه نمونهبرداری بین ۳ تا ۷ روز کاری آماده میشود، اما اگر پزشک انجام آزمایشهای تکمیلی مانند رنگآمیزیهای اختصاصی، بررسیهای میکروبی، کشت یا آزمایشهای مولکولی را درخواست کند، ممکن است اعلام نتیجه به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
پس از آماده شدن گزارش پاتولوژی، پزشک نتیجه نمونهبرداری را در کنار یافتههای برونکوسکوپی بررسی کرده و بر اساس آن درباره تشخیص نهایی یا ادامه روند درمان تصمیمگیری میکند.
انجام برونکوسکوپی تنها به مهارت در انجام این روش محدود نمیشود، بلکه تصمیمگیری درباره ضرورت انجام آن، انتخاب مناسبترین نوع برونکوسکوپی، تفسیر نتایج نمونهبرداری و برنامهریزی درمان نیز اهمیت زیادی دارد. اگر به دنبال برونکوسکوپی در تهران هستید، دکتر بهروز امامی، فوق تخصص بیماریهای ریه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، پس از ارزیابی کامل وضعیت بیمار، این روش را تنها در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی و مطابق با استانداردهای روز انجام میدهند.
کلینیک دکتر بهروز امامی امکان گرفتن نوبت آنلاین برونکوسکوپی در مطب را فراهم کرده است تا بیماران بتوانند بدون اتلاف وقت، زمان مراجعه خود را رزرو کنند. شما میتوانید از طریق وبسایت رسمی کلینیک، فرم نوبتدهی را تکمیل کرده و تاریخ و ساعت مناسب خود را انتخاب کنید. در این فرآیند، پیش از مراجعه، راهنماییهای لازم درباره آمادهسازی برای برونکوسکوپی به شما ارائه خواهد شد.
برونکوسکوپی یکی از دقیقترین روشهای تشخیص و درمان بیماریهای مجاری تنفسی و ریه است که امکان مشاهده مستقیم راههای هوایی، نمونهبرداری از بافت ریه و انجام برخی اقدامات درمانی را بدون نیاز به جراحی باز فراهم میکند.
انجام این روش زمانی توصیه میشود که بررسیهای اولیه برای تشخیص قطعی کافی نباشند یا پزشک برای انتخاب بهترین روش درمان به بررسی مستقیم مجاری تنفسی نیاز داشته باشد. با ارزیابی دقیق بیمار و انجام برونکوسکوپی در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی، میتوان به تشخیص دقیقتر و انتخاب مناسبترین مسیر درمان کمک کرد.
سوالات متداول
برونکوسکوپی از ریه معمولاً روشی ایمن است و شایعترین عوارض آن گلودرد، سرفه و گرفتگی صدا هستند، در حالی که عوارض جدی مانند خونریزی یا پنوموتوراکس بهندرت رخ میدهند.
بله، در بیشتر موارد بیمار پس از چند ساعت تحت نظر بودن و در صورت پایدار بودن وضعیت عمومی، همان روز ترخیص میشود و میتواند با همراه به خانه بازگردد.
بله، آندوسکوپی ریه یکی از مهمترین روشهای تشخیص سرطان ریه است و به پزشک امکان میدهد با مشاهده مستقیم مجاری هوایی و انجام نمونهبرداری، وجود یا عدم وجود سلولهای سرطانی را بررسی کند.
خیر. برونکوسکوپی معمولاً با بیحسی موضعی و در صورت نیاز با داروهای آرامبخش انجام میشود، بنابراین بیشتر بیماران تنها احساس فشار یا ناراحتی خفیف در زمان عبور برونکوسکوپ دارند و درد قابلتوجهی احساس نمیکنند. در مواردی که از برونکوسکوپی ریجید استفاده شود، معمولاً بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد.
بله. معمولاً توصیه میشود بیمار ۶ تا ۸ ساعت قبل از انجام برونکوسکوپی از خوردن و آشامیدن خودداری کند تا احتمال ورود محتویات معده به راههای هوایی کاهش یابد. اگر مصرف برخی داروها در روز انجام برونکوسکوپی ضروری باشد، پزشک دستورالعمل لازم را ارائه میدهد.
هزینه برونکوسکوپی به عواملی مانند نوع برونکوسکوپی (انعطافپذیر یا ریجید)، نیاز به نمونهبرداری یا اقدامات درمانی، نوع مرکز درمانی و پوشش بیمه بستگی دارد. برای اطلاع از هزینه دقیق، بهتر است پس از معاینه و تعیین نوع خدمات موردنیاز با مرکز درمانی یا مطب تماس بگیرید.