آسپیراسیون جسم خارجی زمانی است که یک شیء، استنشاق شده و در راه هوایی یا ریه‌های شخص گیر می‌کند. این اتفاق به خصوص در کودکان بسیار شایع است. طبیعی است که کودکان محیط اطراف خود را با دیدن، لمس کردن و چشیدن اشیاء کشف کنند. متأسفانه، تمایل آنان به قرار دادن اشیاء غیرخوراکی در دهان می‌تواند خطرناک یا حتی تهدیدکننده زندگی باشد. موقعیت حنجره یا جعبه صوتی کودک نیز، کودکان خردسال را مستعد آسپیراسیون اجسام خارجی به داخل راه هوایی می‌کند. شایع‌ترین اجسام خارجی آسپیره شده در کودکان شامل مواد گیاهی، آجیل و غذاهای گرد مانند هات داگ و دانه انگور است. اغلب، تشخیص و درمان این مشکل تخصص و تجهیزات ویژه است.

دکتر بهروز امامی، با دانش و تجربه فراوان در این زمینه، خدمات تخصصی و پیشرفته‌ای را برای تشخیص سریع و خارج کردن اجسام خارجی ارائه می‌دهد و به شما در جلوگیری از عوارض جدی و حفظ سلامت بیماران کمک می‌کند.

علائم وجود جسم خارجی در ریه چیست؟

علائم آسپیراسیون جسم خارجی در کودکان و بزرگسالان متفاوت است. این علائم بسته به محل قرارگیری جسم خارجی در راه هوایی متفاوت است. بیماران ممکن است بدون علامت باشند، اما در صورت بروز، علائم از شروع حاد سرفه، تنگی نفس و گاهی خفگی متغیر است. بیماران ممکن است به صورت تحت حاد با هموپتیز (سرفه خونی) یا با پنومونی (سینه‌پهلو)  پس از انسداد و تشکیل آبسه ریوی مراجعه کنند.

شایع‌ترین علامت مراجعه در آسپیراسیون جسم خارجی، سرفه است که یک واکنش محافظتی اولیه راه هوایی محسوب می‌شود و در ۵۸ تا ۹۶ درصد موارد مشاهده می‌شود. سایر علائم شامل خس خس سینه، تنگی نفس، درد قفسه سینه، هموپتیز (سرفه خونی) و پنومونی مکرر پس از انسداد هستند.

تاخیر در تشخیص و درمان آسپیراسیون جسم خارجی چه خطراتی دارد؟

پرونده های پزشکی متعدد گزارش کرده‌اند که بیماران اغلب حادثه آسپیراسیون را به خاطر نمی‌آورند و بنابراین، آن را گزارش نمی‌کنند. این امر ممکن است منجر به تشخیص همراه با تأخیر، گاهی برای ماه‌ها و تا سال‌ها شود که عوارضی مانند آمفیزم انسدادی (پرهوایی ریه) ناشی از مکانیسم دریچه‌ای، تنگی برونشی (تنگی مجاری هوایی)، برونشکتازی پس از انسداد (انبساط راه های هوایی)، پنومونی نکروزان (ذات الریه)، فیستول‌های برونکوپلورال و برونکوكوتانئوس، امپیم (تجمع چرک در یکی از حفرات طبیعی بدن) و استئومیلیت (عفونت) دنده را به دنبال دارد. بنابراین، علائم سرفه مقاوم یا برونشیت یا پنومونی مکرر، ارزیابی پزشکی دقیق را ضروری می‌سازد و حتی در بیماران بدون عوامل خطر نیز باید آسپیراسیون جسم خارجی در نظر گرفته شود.

یک کودک ممکن است زمانی با تشخیص جسم خارجی در راه هوایی مواجه شود که یکی از اعضای خانواده دیده باشد کودک غذا یا یک شیء کوچک را بلعیده و سپس علائم پریشانی راه هوایی، مانند سرفه یا تنگی نفس را در او مشاهده کرده باشد. کودکان مبتلا به ذات الریه مکرر، نیز باید از نظر آسپیراسیون جسم خارجی مورد بررسی قرار گیرند.

روش های تشخیص اجسام خارجی در ریه چیست؟

 معاینه فیزیکی برای تشخیص وجود جسم خارجی در مجاری تنفسی شخص، به‌ویژه اگر جسم خارجی کوچک باشد ممکن است وجود جسم خارجی را نشان ندهد یا یافته‌های غیراختصاصی مانند سرفه و گرفتگی صدا را نشان دهد. این علائم می توانند برای چند روز ادامه پیدا کنند، حتی اگر جسم خارجی به طور خودبه‌خود بیرون پریده باشد. بیمار با جسم خارجی گیرکرده در نای یا برونش‌های اصلی ممکن است با استریدور (صدای سوت مانند)، سرفه مداوم، تنگی نفس قابل توجه، خس‌خس بلند موضعی در سمت حضور جسم خارجی، یا عدم وجود صدای تنفس در سمت درگیر به پزشک مراجعه کند.

رادیوگرافی ساده قفسه سینه باید در تمام بیمارانی که مشکوک به آسپیراسیون جسم خارجی هستند، انجام شود. رادیوگرافی‌ها به طور مستقیم جسم خارجی را تنها در ۲۵٪ از بیماران شناسایی می‌کنند، زیرا تنها اقلیتی از اجسام خارجی مانند سکه، میخ، دندان یا وسایل دندانپزشکی، در آن ها قابل مشاهده هستند. بیشتر اجسام خارجی آلی و رادیولوسنت (مانند مواد غذایی) هستند و بنابراین به طور مستقیم در رادیوگرافی قفسه سینه قابل مشاهده نیستند. با این وجود، رادیوگرافی قفسه سینه در اکثر بیماران، یافته‌های غیرمستقیم (اگرچه غیراختصاصی) را نشان می‌دهد. البته در ۱۴ تا ۳۵٪ از بیماران، رادیوگرافی قفسه سینه کاملاً طبیعی خواهد بود.

سی‌تی اسکن قفسه سینه برای شناسایی اجسام خارجی حساسیت بیشتری دارد، به برنامه‌ریزی برای عمل کمک می‌کند و هنگامی که آسپیراسیون جسم خارجی مشکوک باشد، به استاندارد طلایی مطالعات تصویربرداری تبدیل شده است. علاوه بر این، ثابت شده که برونکوسکوپی مجازی از طریق سیتی اسکن در بیمارانی که مشکوک به آسپیراسیون جسم خارجی هستند، حساسیت ۱۰۰٪ دارد. این روش همچنین می‌تواند در برنامه‌ریزی عمل مفید باشد زیرا می‌تواند به پیش‌بینی ابزارهای مورد نیاز قبل از برونکوسکوپی کمک کند.

روش‌های خروج جسم خارجی از ریه

روش اصلی و استاندارد خروج جسم خارجی از ریه برونکوسکوپی است. این روش با بیهوشی عمومی انجام می‌شود و دو نوع اصلی دارد:

• برونکوسکوپی انعطاف‌پذیر:

این  در بیشتر موارد، به ویژه برای اجسام در راه‌های هوایی کوچک‌تر به دیگر روش ها ترجیح دارد. در برونکوسکوپی انعطاف‌پذیر یک لوله نازک، بلند و قابل انعطاف مجهز به دوربین و نور از طریق دهان یا بینی وارد نای و سپس برونش‌ها می‌شود. هنگامی که جسم پیدا شد، ابزارهای مخصوصی (مانند فورسپس، سبد، قلاب یا کاتتر بادکنکی) از طریق کانال برونکوسکوپ عبور داده شده و جسم را خارج می‌کنند.

• برونکوسکوپی سخت:

بروکوسکوپی ریجید در موارد اورژانسی (مانند انسداد کامل راه هوایی)، برای اجسام بزرگ یا تیز، و اغلب در کودکان استفاده می‌شود. در برونکوسکوپی سخت یک لوله مستقیم و فلزی از طریق دهان وارد نای می‌شود. مزیت اصلی آن کنترل بهتر راه هوایی و امکان استفاده از ابزارهای بزرگتر و قوی‌تر برای خارج کردن اجسام مشکل‌ساز است.

مراحل کلی خروج جسم خارجی از ریه 

1.  بیهوشی:

بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد.

2.  ورود برونکوسکوپ:

برونکوسکوپ (انعطاف‌پذیر یا سخت) وارد راه‌های هوایی می‌شود.

3.  مکان‌یابی و بازبینی:

پزشک مسیر را بررسی کرده و محل دقیق جسم خارجی را پیدا می‌کند.

4.  بیرون آوردن جسم:

با استفاده از ابزارهای مناسب، جسم را گرفته و به آرامی بیرون می‌کشند. گاهی برای خارج کردن اجسام بزرگ، برونکوسکوپ، ابزار و جسم خارجی به صورت یکجا از راه هوایی خارج می‌شوند.

5.  بررسی نهایی:

پس از خارج کردن جسم، یک بار دیگر برونکوسکوپی انجام می‌شود تا از عدم وجود باقیمانده جسم، ارزیابی آسیب به دیواره راه هوایی و ساکشن ترشحات اطمینان حاصل شود.

روش‌های جایگزین برونکوسکوپی (در موارد نادر)

• جراحی

اگر جسم با برونکوسکوپی قابل خارج کردن نباشد یا عوارضی مانند آبسه یا سوراخ شدگی ریه ایجاد کرده باشد، از عمل جراحی (توراکوتومی) استفاده می‌شود.

• تراکئوتومی

در موارد بسیار نادر که جسم بزرگ و گیرکرده در نای فوقانی باشد، ممکن است برای خارج کردن آن برش در نای ایجاد شود.

نکته مهم: انتخاب روش به عهده پزشک متخصص و بر اساس اندازه، جنس، محل جسم و شرایط بیمار است.

مدت زمان مورد نیاز برای بهبود پس از خروج جسم خارجی از مجاری هوایی چقدر است؟

مدت زمان ریکاوری پس از خارج کردن جسم خارجی از ریه، به عوامل مختلفی از جمله نوع روش انجام شده، سن بیمار، اندازه و محل جسم، و وجود یا عدم وجود عوارض (مانند عفونت) بستگی دارد.

به طور کلی، این مدت زمان را می‌توان به شرح زیر طبقه بندی کرد:

۱. پس از برونکوسکوپی انعطاف‌پذیر

این روش کم‌تهاجمی‌تر است و ریکاوری سریع‌تری دارد.

در بیمارستان: معمولاً ۱ تا ۲ روز بستری برای مشاهده علائم حیاتی، بررسی عوارض (مانند تورم راه هوایی یا خونریزی) و اطمینان از ثبات وضعیت تنفسی کافی است.

بازگشت به فعالیت‌های عادی: بیشتر بیماران می‌توانند طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از ترخیص، به فعالیت‌های سبک روزمره بازگردند.

احساس بهبودی کامل: ممکن است برای رفع کامل سرفه یا ناراحتی خفیف قفسه سینه چند روز تا یک هفته زمان لازم باشد.

۲. پس از برونکوسکوپی سخت

این روش پیچیده‌تر است و دوره ریکاوری طولانی‌تری دارد.

در بیمارستان: معمولاً نیاز به ۲ تا ۴ روز بستری در بیمارستان وجود دارد. این زمان برای کنترل درد، اطمینان از کاهش تورم راه هوایی و نظارت بر تنفس بیمار ضروری است.

بازگشت به فعالیت‌های عادی: به دلیل ناراحتی بیشتر در گلو و قفسه سینه، ممکن است چند روز تا یک هفته طول بکشد تا بیمار بتواند به فعالیت‌های عادی بازگردد.

احساس بهبودی کامل: ممکن است ۱ تا ۲ هفته زمان ببرد تا علائمی مانند گلودرد، خشونت صدا و ناراحتی قفسه سینه به طور کامل برطرف شود.

۳. پس از جراحی (توراکوتومی)

این روش تهاجمی‌ترین است و طولانی‌ترین دوره بهبودی را دارد.

در بیمارستان: دوره بستری معمولاً ۵ تا ۷ روز یا بیشتر است.

بازگشت به فعالیت‌های سبک: ۴ تا ۶ هفته زمان نیاز است تا بیمار بتواند به فعالیت‌های سبک روزمره بازگردد.

بازگشت به فعالیت‌های سنگین و ورزش: ممکن است ۲ تا ۳ ماه یا حتی بیشتر طول بکشد تا بیمار به طور کامل بهبود یابد و بتواند فعالیت‌های فیزیکی سنگین را از سر بگیرد.

تشخیص و خروج جسم خارجی از ریه در کودکان چگونه است؟

تشخیص جسم خارجی آسپیره شده بر اساس ترکیبی از سابقه بیماری کودک، علائم حاضر کودک و رادیوگرافی قفسه سینه انجام می‌شود. اگر شک قوی به وجود جسم خارجی در راه هوایی وجود داشته باشد، کودک نیاز دارد به اتاق عمل برده شده و معاینه راه هوایی تحت بیهوشی انجام شود. این معاینه میکرولارنگوسکوپی و برونکوسکوپی (نگاه به حنجره و نای) نام دارد.

یک کودک ممکن است زمانی با تشخیص جسم خارجی در راه هوایی مواجه شود که یکی از اعضای خانواده دیده باشد کودک غذا یا یک شیء کوچک را بلعیده و سپس علائم پریشانی راه هوایی، مانند سرفه یا تنگی نفس را در او مشاهده کرده باشد. کودکان مبتلا به پنومونی مکرر سگمنتال، به ویژه در لب تحتانی راست، نیز باید از نظر آسپیراسیون جسم خارجی مورد بررسی قرار گیرند.

سه روش اصلی برای بررسی وجود اجسام خارجی در ریه کودک

1.  رادیوگرافی قفسه سینه

برخی از اشیاء غیرخوراکی را می‌توان با استفاده از اشعه ایکس سنتی در راه هوایی یا ریه‌ها مشاهده کرد. با این حال، اکثر مواد غذایی، مواد گیاهی و اسباب‌بازی‌های پلاستیکی در فیلم‌های رادیوگرافی قفسه سینه ظاهر نمی‌شوند.

2.  رادیوگرافی فاز دمی و بازدمی

این‌ها تصاویر اشعه ایکسی هستند که زمانی گرفته می‌شوند که کودک هوا را به ریه‌های خود فرو برده و سپس آن را بیرون داده است. اگر نتوان یک جسم خارجی را با اشعه ایکس سنتی مشاهده کرد، آنگاه فیلم‌های فاز دمی و بازدمی ممکن است هایپراینفلاسیون (افزایش هواگیری) یا حبس هوا را نشان دهند که نشان‌دهنده جسم خارجی آسپیره شده است.

3.  برونکوسکوپی

هنگامی که شک به آسپیراسیون به اندازه کافی بالا است اما معاینه فیزیکی و عکس‌های اشعه ایکس برای تشخیص قطعی نیستند، برونکوسکوپ از طریق دهان وارد شده و برای مشاهده داخل راه‌های هوایی تحت بیهوشی استفاده می‌شود.

روش درمانی آسپیراسیون جسم خارجی مختص کودکان

برونکوسکوپی روش استاندارد برای خارج کردن جسم خارجی آسپیره شده است. یک متخصص بیهوشی کودک را در خواب عمیق قرار می‌دهد و سپس از اسپری لیدوکائین موضعی برای بی‌حس کردن بیشتر حنجره کودک استفاده می‌شود. وسیله‌ای به نام لارنگوسکوپ در راه هوایی قرار می‌گیرد تا حنجره مشاهده شود. سپس یک برونکوسکوپ سخت و تهویه‌شونده از آن عبور داده شده و وارد راه هوایی می‌شود تا نای و برونش‌های راست و چپ برای یافتن جسم خارجی معاینه شوند.

وقتی شیء پیدا شد، فورسپس‌های مخصوصی از طریق برونکوسکوپ وارد راه هوایی می‌شوند تا شیء را خارج کنند. این روش نیاز به آموزش، ظرافت و مهارت دارد.

سه نوع فورسپس وجود دارد که ممکن است برای خروج جسم خارجی از ریه کودکان استفاده شوند:

• فورسپس نوری (اپتیکال)

مجهز به تلسکوپ برای مشاهده فرآیند خارج کردن شیء.

• فورسپس غیر نوری (غیر اپتیکال)

رای خارج کردن مهره، میخ، پیچ، پونز و سایر اشیایی که در فضای کوچک و دور قرار دارند استفاده می‌شود.

•  فورسپس بیوپسی

برای خارج کردن بافت تازه یا بافت دانه‌ای (گرانولیشن) یا توده‌های بافتی که زمانی تشکیل می‌شوند که بدن سعی می‌کند یک جسم خارجی که برای مدت طولانی حضور داشته را محصور کند.

در موارد بسیار نادر، پزشک ممکن است برشی تراکئوتومی (برشی که راه هوایی کودک را باز می‌کند) ایجاد کند تا جسم خارجی که به دلیل اندازه یا شکل آن، خارج کردنش دشوار است را خارج نماید.

کودک معمولاً پس از عمل برای تحت نظر بودن، یک شب در بیمارستان می‌ماند. ممکن است پس از خارج کردن جسم خارجی، تورم راه هوایی، افزایش ترشحات، عفونت یا مشکل در تنفس وجود داشته باشد. گاهی اوقات، اگر یک جسم خارجی برای مدت طولانی در بدن کودک باقی مانده باشد، ممکن است کودک نیاز به برونکوسکوپی‌های اضافی داشته باشد تا مطمئن شوند که تمام اجزای جسم خارجی خارج شده و هیچ بافت اسکاری یا دانه‌ای (گرانولیشن) باقی نمانده است. گاهی کودک پس از خارج شدن جسم خارجی از راه هوایی، برای مدت کوتاهی به آنتی‌بیوتیک‌ها، استروئیدها یا برونکودیلاتورهای استنشاقی نیاز پیدا می‌کند.

جمع بندی

وجود جسم خارجی در ریه یکی از شرایط اورژانسی و خطرناکی است که می‌تواند جان بیمار را تهدید کند، بنابراین نیازمند تشخیص و درمان فوری است. این مشکل، که اغلب در کودکان به دلیل بلع یا استنشاق اشیای کوچک رخ می‌دهد، می‌تواند به انسداد راه‌های هوایی، عفونت‌های ریه و مشکلات جدی دیگر منجر شود.

دکتر بهروز امامی به‌عنوان یکی از متخصصان برجسته در زمینه بیماری‌های ریه و برونکوسکوپی، نقش مهمی در ارائه خدمات حرفه‌ای و دقیق در این حوزه ایفا می‌کند. با سال‌ها تجربه و مهارت در تشخیص و درمان مشکلات مرتبط با مجاری تنفسی، از جمله خروج جسم خارجی از ریه، توانسته‌اند بسیاری از بیماران را از عوارض خطرناک گیر کردن جسم خارجی در ریه نجات دهند.

کلینیک ایشان با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته از جمله برونکوسکوپی منعطف، بخش اورژانس مجهز، تیم ریه‌ شناسی، اتاق عمل، محیطی مطمئن و استاندارد برای ارائه خدمات پزشکی فراهم کرده است. در صورتی که خود یا فرزندانتان به این مشکل دچار شدید می توانید با مراجعه به کلینیک دکتر بهروز امامی، از دقت دقت بالا و سرعت ایشان در تشخیص و مدیریت ایمن کودکان بهره مند شوند.