سیاهسرفه یک بیماری عفونی بسیار مسری دستگاه تنفسی است که با حملات شدید و پشتسرهم سرفه شناخته میشود. این بیماری، که به دلیل صدای خاص "هوپ" هنگام دم پس از حمله سرفه به این نام خوانده میشود، میتواند برای تمام گروههای سنی، از نوزادان تا سالمندان، خطرناک باشد.
باکتری بوردتلا پرتوسیس عامل ایجادکننده این بیماری است که با آسیب به پوشش مجاری تنفسی، منجر به التهاب، تولید مخاط غلیظ و سرفههای آزاردهنده و طولانی مدت میگردد. علیرغم وجود واکسنهای موثر، سیاهسرفه همچنان بهعنوان یک تهدید سلامت عمومی به ویژه برای نوزادان واکسینهنشده مطرح است. در این مقاله، به بررسی ابعاد مختلف این بیماری از جمله علائم، مراحل، عوارض، راههای تشخیص، درمان و مهمتر از همه، راهکارهای پیشگیری خواهیم پرداخت.
مریضی سیاهسرفه چیست؟
بیماری سیاهسرفه یک عفونت بسیار مسری دستگاه تنفسی فوقانی است که نوزادان، کودکان و بزرگسالان در هر سنی را تحت تأثیر قرار میدهد. در ابتدا ممکن است مانند یک سرماخوردگی معمولی احساس شود. اما پس از یک یا دو هفته، سرفهای مداوم ایجاد میشود.
این سرفه ممکن است به صورت دورهای که متخصصان مراقبتهای بهداشتی آن را "پاروکسیسم" یا حملههای سرفه مینامند، بیاید و برود. این حملههای سرفه میتوانند خوردن، نفس کشیدن یا خوابیدن را دشوار کنند. ممکن است پس از سرفه کردن، هنگام تلاش برای فرو بردن هوا، صدای "هوپ" زیری از شما خارج شود. نوزادان ممکن است حتی اگر سرفه نکنند برای نفس کشیدن تقلا کنند.
نام پزشکی سیاهسرفه پرتوسیس است. همچنین ممکن است بشنوید که مردم به این عفونت "سرفه صد روزه" میگویند. این به این دلیل است که علائم میتوانند قبل از نهایتاً برطرف شدن، هفتهها یا حتی ماهها ادامه یابند.
نشانههای سیاه سرفه در کودکان و بزرگسالان چیست؟
علائم اولیه بیماری سیاهسرفه ممکن است شبیه به سرماخوردگی معمولی به نظر برسد، اما پس از یک یا دو هفته، ممکن است علائم شدید ایجاد شود. این اتفاق به صورت مرحلهای رخ میدهد. نشانههای سیاه سرفه از تب تا دورههای سرفه شدید متغیر است. نوزادان ممکن است حتی اگر هرگز دچار سرفه نشوند، برای نفس کشیدن تقلا کنند. اگر نوزاد شما سرفه شدید دارد، اطراف دهانش کبود شده و یا در تنفس مشکل دارد، فوراً به مراقبتهای اورژانسی مراجعه کنید.
مراحل بیماری سیاهسرفه
سه مرحله بیماری سیاهسرفه عبارتند از:
مرحله ۱: علائم شبیه سرماخوردگی معمولی
این مرحله حدود یک تا دو هفته طول میکشد. شما یا فرزندتان در این زمان بیشترین سرایتپذیری را دارید، اما ممکن است فکر کنید فقط یک سرماخوردگی است. علائم شامل موارد زیر است:
-
گرفتگی بینی
-
آبریزش بینی
-
گلو درد
-
چشمهای خیس
-
سرفه خفیف یا گاهبهگاه که به تدریج بدتر میشود
-
تب درجه پایین (۳۸ درجه سانتیگراد) یا دمای طبیعی بدن
-
احساس ناخوشی عمومی یا "حال خوب نداشتن"
مرحله ۲: حملههای سرفه
این مرحله معمولاً یک تا شش هفته طول میکشد اما میتواند تا ۱۰ هفته نیز ادامه یابد. سرماخوردگی معمولی ظاهراً بهبود مییابد، اما سرفه بدتر میشود و به حملات شدید و غیرقابل کنترل تبدیل میگردد. این حملات سرفه میتوانند بسیار شدید باشند و نفس کشیدن را دشوار کنند.
ویژگیهای این مرحله شامل:
-
پاروکسیسمها (حملات سرفه):
دورههای شدید و سریع سرفه که کنترل آنها سخت است. ممکن است در یک نفس پشت سر هم ۱۵ تا ۲۰ بار سرفه کنید.
-
صدای "هوپ":
پس از یک حمله سرفه، هنگام تلاش برای نفس کشیدن عمیق، ممکن است یک صدای خرخر بلند یا "هوپ" ایجاد شود. این صدا در همه افراد، به ویژه نوزادان، شنیده نمیشود.
-
استفراغ پس از سرفه:
این حملات سرفه اغلب میتوانند منجر به استفراغ شوند.
-
خستگی شدید:
این حملات سرفه از نظر جسمی بسیار خستهکننده هستند.
-
کبودی یا قرمزی صورت:
به دلیل فشار و کمبود اکسیژن موقت در طول سرفهها ممکن است صورت قرمز یا کبود به نظر برسد.
در این مرحله احتمال سرایت بیماری به دیگران کمتر میشود، اما همچنان ممکن است رخ دهد.
مرحله ۳: بهبودی تدریجی (دوره نقاهت)
این مرحله بهبودی میتواند از چند هفته تا چند ماه طول بکشد. ویژگیهای این مرحله شامل:
-
کاهش تدریجی دفعات و شدت حملات سرفه: سرفه ممکن است برای هفتهها یا حتی ماهها عود کند (به ویژه در صورت ابتلا به یک عفونت تنفسی دیگر). بدن در حال بهبودی است، اما دوره نقاهت میتواند طولانی باشد. به همین دلیل است که گاهی به سیاهسرفه "سرفه صد روزه" میگویند.
توجه مهم: نوزادان کمتر از ۶ ماه ممکن است این الگوی مرحلهای کلاسیک را نشان ندهند. آنها ممکن است هرگز سرفه "هوپ"دار ایجاد نکنند، اما در عوض دچار آپنه (توقف تنفس) شوند که میتواند تهدید کننده زندگی باشد. در نوزادان، بیحالی، مشکل در تنفس یا تغذیه، و کبودی (سیانوز) از علائم هشداردهنده فوری هستند و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند.
دلیل سیاه سرفه چیست؟
باکتری بوردتلا پرتوسیس دلیل سیاهسرفه است. این باکتری به پوشش مجاری هوایی شما آسیب میرساند و باعث تورم آنها میگردد. این تورم منجر به تجمع مخاط غلیظ و در نتیجه، سرفه شدید میشود.
سیاهسرفه از طریق قطرات تنفسی هنگام سرفه یا عطسه پخش میشود. معمولاً پنج تا ده روز طول میکشد تا علائم پس از مواجهه شروع شوند، اما گاهی اوقات این دوره تا ۲۱ روز نیز طول میکشد.
عوارض سیاه سرفه چیست؟
عوارض احتمالی سیاهسرفه در نوزادان و کودکان شامل موارد زیر است:
-
عفونتهای گوش
-
خونریزی بینی
-
کمبودهای تغذیهای (سوءتغذیه)
-
ذاتالریه
-
مشکلات عملکرد مغز (انسفالوپاتی) که میتواند منجر به آسیب مغزی دائمی یا مرگ شود
-
فشار خون ریوی
-
نارسایی تنفسی
عوارض احتمالی سیاه سرفه در نوجوانان و بزرگسالان شامل موارد زیر است:
-
شکستگی دنده
-
عفونتهای گوش
-
غش کردن
-
میگرن
-
نشت ادرار (بیاختیاری ادراری)
-
ذاتالریه
-
کاهش وزن ناخواسته
عوارض معمولاً در نوزادان زیر ۱۲ ماه شدیدترین حالت را دارد. نوزادان بیش از دیگران در معرض بستری شدن به دلیل پرتوسیس هستند. و آن دسته از نوزادانی که با بیشترین خطر عوارض شدید یا مرگ مواجه هستند شامل نوزادانی میشوند که:
-
واکسینه نشدهاند (یا مادرشان در دوران بارداری واکسن را دریافت نکرده است)
-
دچار ضعف سیستم ایمنی هستند
-
آسم شدید دارند
تشخیص سیاهسرفه چگونه است؟
پزشکان سیاهسرفه را از طریق موارد زیر تشخیص میدهند:
-
انجام معاینه فیزیکی
-
پرسش درباره علائم شما
-
جمعآوری نمونه مخاط برای ارسال به آزمایشگاه جهت آزمایش
اگر در اطراف کسی بودهاید که سیاهسرفه یا سرفه مزمن داشته به پزشک خود اطلاع دهید. این اطلاعات به ارائهدهنده شما در تشخیص کمک خواهد کرد.
درمان سیاهسرفه چیست؟
پزشکان سیاهسرفه را با آنتیبیوتیکهایی مانند آزیترومایسین، کلاریترومایسین یا اریترومایسین درمان میکنند. آنتیبیوتیکها از وقوع حملههای سرفه جلوگیری نمیکنند یا باعث از بین رفتن سرفه نمیشوند. اما از سرایت عفونت به دیگران جلوگیری میکنند. اگر در مراحل اولیه مصرف شوند، ممکن است علائم شما را کمتر شدید کنند.
اگر بیماری کودک شما بسیار شدید باشد، ممکن است نیاز به نظارت در بیمارستان داشته باشد. در آنجا، تیم پزشکی میتوانند تنفس کودک را به دقت تحت نظر داشته و در صورت لزوم از اکسیژندرمانی و مایعات استفاده کنند.
آیا میتوان از سیاهسرفه پیشگیری کرد؟
واکسنهای پرتوسیس میتوانند خطر ابتلا به عفونت یا بروز علائم شدید در صورت بیماری را کاهش دهند. واکسنهایی که به پیشگیری از پرتوسیس کمک میکنند عبارتند از:
DTaP برای کودکان و Tdap برای نوجوانان، زنان باردار و بزرگسالان. اما هر چه از زمان آخرین تزریق واکسن شما بیشتر گذشته باشد، اثر آن کمتر میشود. با پزشک خود یا متخصص اطفال کودک خود در مورد زمان واکسیناسیون صحبت کنید.
پزشکان در برخی موارد آنتیبیوتیکهای پیشگیرانه (پروفیلاکتیک) تجویز میکنند. اینها داروهایی هستند که پس از مواجهه با سیاهسرفه، حتی اگر هنوز علائمی ندارید، مصرف میکنید. این داروها میتوانند به شما کمک کنند تا به سیاهسرفه مبتلا نشوید.
پزشک ممکن است آنتیبیوتیک پیشگیرانه تجویز کند اگر:
-
شما در معرض خطر بالای ابتلا به نوع شدید سیاهسرفه باشید.
-
با افرادی وقت میگذرانید که در صورت ابتلا به سیاهسرفه به شدت بیمار خواهند شد (به عنوان مثال، نوزادان).
مهم است به خاطر داشته باشید که شستشوی صحیح دستها ممکن است از گسترش عفونتهای تنفسی جلوگیری کند.
راههای انتقال سیاه سرفه چیست؟
سیاهسرفه بسیار مسری است. این بیماری از طریق قطرات موجود در هوا، معمولاً با سرفه یا عطسه، منتشر میشود. این به این معنی است که به راحتی از فردی به فرد دیگر و در میان خانوادهها، مراکز مراقبت از کودکان و مدارس گسترش مییابد. فرد مبتلا به سیاهسرفه میتواند به محض بروز علائم شبیه سرماخوردگی، آن را به دیگران منتقل کند.
آیا سیاه سرفه خطرناک است؟
مرگومیر مرتبط با سیاهسرفه نادر است و اغلب در نوزادان اتفاق میافتد. اما مادران باردار میتوانند با دریافت دوز تقویتی واکسن در دوران بارداری، به محافظت از نوزادان خود کمک کنند. واکسیناسیون برای سایر افرادی که تماس نزدیک با یک نوزاد خواهند داشت نیز توصیه میشود.
جمعبندی
سیاهسرفه، با الگوی سهمرحلهای مشخص خود (علائم شبیه سرماخوردگی، حملات شدید سرفه و دوره بهبودی طولانی)، بیماری است که میتواند عوارض جدی به ویژه در نوزادان ایجاد کند. عوارضی همچون ذاتالریه، آسیب مغزی و حتی مرگ، اهمیت توجه ویژه به این عفونت را دوچندان میسازد.
تشخیص به موقع بر اساس علائم بالینی و آزمایشهای تخصصی، و شروع درمان با آنتیبیوتیکها اگرچه ممکن است سیر بیماری را به سرعت تغییر ندهد، ولی در کوتاه کردن دوره سرایت بیماری نقش حیاتی دارد. با این حال، مؤثرترین سلاح در برابر سیاهسرفه، پیشگیری است.
واکسیناسیون به موقع با واکسنهای DTaP برای کودکان و Tdap برای نوجوانان، بزرگسالان (به ویژه زنان باردار)، تشکیل حلقه محافظتی اطراف نوزادان واکسینهنشده، و رعایت بهداشت تنفسی، ستونهای اصلی پیشگیری محسوب میشوند. آگاهیبخشی درباره ماهیت بیماری، علائم هشداردهنده در نوزادان (مانند آپنه یا کبودی) و تأکید بر اهمیت دریافت دوزهای یادآور واکسن، کلید کنترل این بیماری و محافظت از آسیبپذیرترین گروههای جامعه است.
اولین نظر دهنده باشید!