ذات‌الریه چیست و چه انواعی دارد؟ پنومونی یا ذات‌الریه یکی از عفونت‌های مهم دستگاه تنفسی است که می‌تواند افراد را در سنین مختلف درگیر کند. شناخت انواع مختلف این بیماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پنومونی‌ها از نظر عامل ایجادکننده، محل ابتلا و شرایط بیمار با یکدیگر تفاوت دارند و همین تفاوت‌ها می‌توانند بر روند بیماری و انتخاب روش درمان تأثیر بگذارند. در این مقاله با انواع ذات‌الریه و ویژگی‌های هرکدام آشنا می‌شوید.
انواع ذات‌الریه
ذات‌الریه را می‌توان بر اساس عوامل مختلفی دسته‌بندی کرد. این دسته‌بندی به پزشک کمک می‌کند با توجه به شرایط بیمار، محل ابتلا و میکروب عامل بیماری، تشخیص دقیق‌تری داشته باشد و درمان مناسب را انتخاب کند. از نظر عامل ایجادکننده، پنومونی به سه نوع اصلی باکتریایی، ویروسی و قارچی تقسیم می‌شود که هرکدام می‌توانند علائم و روش‌های درمان متفاوتی داشته باشند.
یکی از رایج‌ترین روش‌های دسته‌بندی ذات‌الریه، توجه به محلی است که فرد هنگام ابتلا به عفونت در آن قرار داشته است. بر این اساس، پنومونی معمولاً به دو گروه اصلی پنومونی اکتسابی از جامعه و پنومونی بیمارستانی تقسیم می‌شود. عفونت‌هایی که در محیط بیمارستان ایجاد می‌شوند، به‌ویژه در بیماران بستری یا افراد تحت مراقبت‌های ویژه، ممکن است با میکروب‌هایی ایجاد شوند که مقاومت بیشتری نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها دارند. به همین دلیل، تشخیص نوع پنومونی می‌تواند در انتخاب روش درمان و داروی مناسب اهمیت زیادی داشته باشد. برای آشنایی بیشتر با تعریف، علائم و عوامل ایجادکننده این بیماری، می‌توانید مطلب پنومونی چیست را مطالعه کنید.
۱. ذات‌الریه بیمارستانی
ذات‌الریه بیمارستانی (Hospital-Acquired Pneumonia یا HAP) که به آن پنومونی بیمارستانی یا پنومونی اکتسابی از بیمارستان نیز گفته می‌شود، نوعی عفونت دستگاه تنفسی تحتانی است که فرد هنگام بستری شدن در بیمارستان به آن مبتلا نبوده و عفونت در زمان پذیرش نیز در حال شکل‌گیری نبوده است.
این نوع پنومونی معمولاً دو روز یا بیشتر پس از بستری شدن در بیمارستان ظاهر می‌شود. پنومونی بیمارستانی ممکن است در افرادی که به دلیل بیماری‌های دیگر بستری هستند، ایجاد شود و در برخی موارد، به‌ویژه در بیماران بدحال، می‌تواند شدید باشد. یکی از دلایل اهمیت این بیماری این است که میکروب‌های موجود در محیط بیمارستان ممکن است نسبت به برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم‌تر باشند؛ به همین دلیل، تشخیص دقیق عامل عفونت و انتخاب درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.
۲. ذات‌الریه اکتسابی از جامعه
ذات‌الریه اکتسابی از جامعه (Community-Acquired Pneumonia یا CAP) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های عفونی و از علل مهم بیماری و مرگ‌ومیر در سراسر جهان است. این نوع پنومونی در خارج از محیط بیمارستان ایجاد می‌شود و ممکن است افراد را در هر سنی درگیر کند.
از شایع‌ترین باکتری‌هایی که می‌توانند باعث ذات‌الریه اکتسابی از جامعه شوند، می‌توان به استرپتوکوکوس پنومونیه (Streptococcus pneumoniae)، هموفیلوس آنفلوانزا (Haemophilus influenzae) و موراکسلا کاتارالیس (Moraxella catarrhalis) اشاره کرد.
با پیشرفت روش‌های جدید تشخیص، مشخص شده است که ویروس‌های تنفسی نیز از عوامل شایع CAP هستند و نقش مهمی در ایجاد این بیماری دارند. پیش از همه‌گیری کووید-۱۹، رینوویروس انسانی (Human rhinovirus) و ویروس آنفلوانزا (Influenza virus) از شایع‌ترین ویروس‌هایی بودند که در بزرگسالان بستری مبتلا به ذات‌الریه اکتسابی از جامعه شناسایی می‌شدند.
۳. پنومونی ناشی از ونتیلاتور
پنومونی ناشی از ونتیلاتور (Ventilator-Associated Pneumonia یا VAP) نوعی عفونت بیمارستانی ریه است که در افرادی ایجاد می‌شود که برای کمک به تنفس، لوله‌گذاری داخل نای (انتوباسیون) شده‌اند و با دستگاه تهویه مکانیکی یا ونتیلاتور تنفس می‌کنند. این عفونت معمولاً پس از حداقل ۴۸ ساعت لوله‌گذاری و استفاده از ونتیلاتور ایجاد می‌شود.
پنومونی ناشی از ونتیلاتور یکی از شایع‌ترین عفونت‌های بیمارستانی در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) محسوب می‌شود و حدود ۲۰ تا ۳۶ درصد از بیماران بدحال را درگیر می‌کند.
۴. پنومونی استنشاقی یا پنومونی آسپیراسیون
پنومونی استنشاقی (Aspiration Pneumonia) نوعی عفونت باکتریایی ریه است که زمانی اتفاق می‌افتد که فرد به‌جای هوا، ماده‌ای مانند غذا، مایعات، بزاق، اسید معده، استفراغ یا حتی یک جسم خارجی کوچک را وارد دستگاه تنفسی خود کند. به این حالت، آسپیراسیون یا ورود مواد به راه‌های هوایی گفته می‌شود.
احتمالاً برای شما هم پیش آمده است که هنگام خوردن غذا یا نوشیدن مایعات، چیزی «اشتباهی وارد راه تنفسی» شود. در این حالت، غذا یا مایع به‌جای ورود به مری و حرکت به سمت معده، وارد نای و مسیر ریه‌ها می‌شود. بدن معمولاً با ایجاد سرفه تلاش می‌کند این مواد را خارج کند.
بااین‌حال، در برخی افراد، بدن نمی‌تواند ماده واردشده را به‌طور کامل خارج کند و بخشی از آن وارد ریه می‌شود. باقی ماندن این مواد در ریه می‌تواند شرایط مناسبی برای رشد باکتری‌ها ایجاد کند و در نهایت به عفونت و پنومونی استنشاقی منجر شود.
۵. پنومونی مایکوپلاسما
پنومونی مایکوپلاسما (Mycoplasma pneumonia) یک عفونت تنفسی شایع است که توسط باکتری مایکوپلاسما پنومونیه (Mycoplasma pneumoniae) ایجاد می‌شود. شدت این عفونت می‌تواند متفاوت باشد؛ از یک عفونت خفیف در قسمت‌های بالایی دستگاه تنفسی مانند بینی و گلو گرفته تا پنومونی غیرمعمول و شدید.
مایکوپلاسما پنومونیه معمولاً ریه‌ها و دستگاه تنفسی را درگیر می‌کند، اما در برخی موارد می‌تواند قسمت‌های دیگری از بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. از جمله عوارض کمتر شایع آن می‌توان به مشکلات عصبی، کبدی و قلبی، کم‌خونی همولیتیک (تخریب گلبول‌های قرمز خون)، التهاب چند مفصل (پلی‌آرتریت) و اریتم مولتی‌فرم (نوعی واکنش پوستی) اشاره کرد.
۶. پنومونی آتیپیک
پنومونی آتیپیک (Atypical Pneumonia) نوعی عفونت ریه است که عامل ایجادکننده آن با باکتری‌های شایع‌ترِ عامل پنومونی معمولی متفاوت است. علائم این نوع پنومونی معمولاً خفیف‌تر از پنومونی معمولی هستند و ممکن است به‌تدریج ظاهر شوند.
در پنومونی آتیپیک، علاوه بر علائم تنفسی، ممکن است علائمی در سایر قسمت‌های بدن نیز دیده شوند؛ از جمله سردرد، تب خفیف، بثورات پوستی، درد مفاصل و مشکلات گوارشی مانند اسهال و استفراغ. به همین دلیل، علائم بیماری همیشه محدود به ریه‌ها نیستند.
۷. پنومونی نکروزان
پنومونی نکروزان (Necrotizing Pneumonia) نوعی شدید از پنومونی است که عفونت و التهاب شدید می‌توانند به‌سرعت باعث مرگ و تخریب بخشی از بافت ریه (نکروز) شوند. این بیماری، به‌ویژه در برخی موارد که پس از عفونت آنفلوانزا ایجاد می‌شود، می‌تواند شدت زیادی داشته باشد.
متن انگلیسی:
Necrotizing pneumonia often requires mechanical ventilation and surgical intervention, particularly following influenza infections. It is associated with significant morbidity and may involve pleural empyema.
ترجمه فارسی:
بیماران مبتلا به پنومونی نکروزان ممکن است به دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) نیاز پیدا کنند و در موارد شدید، انجام جراحی نیز ضروری باشد. این بیماری می‌تواند عوارض قابل‌توجهی ایجاد کند و گاهی با آمپیم پلور، یعنی تجمع چرک در فضای اطراف ریه، همراه است.
منبع: sciencedirect.com
۸. پنومونی لوبار
پنومونی لوبار (Lobar Pneumonia) نوعی پنومونی است که در آن فضاهای هوایی کیسه‌های کوچک ریه (آلوئول‌ها) با مایعی حاوی مواد التهابی و گلبول‌های سفید به نام نوتروفیل‌ها پر می‌شوند. این وضعیت باعث می‌شود بخش درگیر ریه نتواند به‌خوبی عمل کند.
پنومونی لوبار معمولاً از قسمت‌های کناری و بیرونی ریه شروع شده و به سمت قسمت‌های داخلی گسترش پیدا می‌کند. یکی از شایع‌ترین عوامل ایجادکننده آن باکتری استرپتوکوکوس پنومونیه (Streptococcus pneumoniae) است؛ هرچند باکتری‌ها و عوامل بیماری‌زای دیگری نیز می‌توانند باعث بروز آن شوند.
انواع ذات‌الریه بر اساس علت ایجاد
این دسته‌بندی بر اساس شناسایی دقیق عامل میکروبی ایجادکننده بیماری انجام می‌شود. بااین‌حال، معمولاً در زمان مراجعه اولیه بیمار، شناسایی قطعی عامل عفونت امکان‌پذیر نیست و حتی پس از انجام آزمایش‌های لازم نیز ممکن است علت دقیق ذات‌الریه مشخص نشود.
۱. ذات‌الریه قارچی
ذات‌الریه قارچی (Fungal Pneumonia) یکی از انواع پنومونی است که در اثر عفونت قارچی ایجاد می‌شود. در میان عوامل مختلفی که می‌توانند باعث بروز عفونت‌های تنفسی شوند، قارچ‌ها تنها بخش کوچکی از موارد ذات‌الریه اکتسابی از جامعه و ذات‌الریه بیمارستانی را به خود اختصاص می‌دهند.
بااین‌حال، عفونت‌های قارچی ریه در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ زیرا این افراد بیشتر در معرض عفونت‌های شدید قارچی قرار دارند. قارچ‌ها گاهی بدون ایجاد بیماری در بخش‌هایی از بدن مستقر می‌شوند، اما در برخی شرایط می‌توانند به‌عنوان عامل بیماری‌زا عمل کرده و مشکلات و بیماری‌های مختلفی در ریه و سایر قسمت‌های بدن ایجاد کنند.
۲. ذات‌الریه باکتریایی
ذات‌الریه باکتریایی (Bacterial Pneumonia) نوعی عفونت ریه است که در اثر برخی باکتری‌ها ایجاد می‌شود. یکی از شایع‌ترین عوامل این بیماری، باکتری استرپتوکوکوس پنومونیه (Streptococcus pneumoniae) یا پنوموکوک است، اما باکتری‌های دیگری نیز می‌توانند باعث ذات‌الریه شوند.
این باکتری‌ها ممکن است در گلو و دستگاه تنفسی فرد سالم وجود داشته باشند، بدون اینکه بیماری ایجاد کنند. اما اگر سیستم ایمنی بدن ضعیف شود، باکتری‌ها می‌توانند از گلو به سمت ریه‌ها حرکت کرده و باعث بروز علائم عفونت ریه و التهاب بافت آن شوند.
۳. ذات‌الریه ویروسی
ذات‌الریه ویروسی (Viral Pneumonia) نوعی عفونت ریه است که در اثر ویروس‌ها ایجاد می‌شود. ویروس آنفلوانزا یکی از شایع‌ترین عوامل ایجادکننده آن است، اما ویروس‌های عامل سرماخوردگی و سایر ویروس‌های تنفسی نیز می‌توانند باعث پنومونی شوند. این ویروس‌ها معمولاً ابتدا بخش‌های بالایی دستگاه تنفسی مانند بینی و گلو را درگیر می‌کنند.
اگر ویروس به ریه‌ها برسد، کیسه‌های هوایی ریه (آلوئول‌ها) ممکن است پر از مایع شوند و دچار عفونت و التهاب شوند. افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، بیشتر در معرض ابتلا به ذات‌الریه ویروسی قرار دارند و ممکن است بیماری در آن‌ها شدیدتر باشد.
جمع‌بندی
پنومونی ممکن است در اثر عوامل مختلفی ایجاد شود و از یک عفونت نسبتاً خفیف تا بیماری شدید و نیازمند مراقبت بیمارستانی متغیر باشد. بنابراین، نمی‌توان برای همه بیماران یک روش درمانی یکسان در نظر گرفت و تشخیص دقیق نوع بیماری اهمیت زیادی دارد. دکتر امامی، متخصص بیماری‌های ریه، با تکیه بر دانش و تجربه خود در زمینه بیماری‌های تنفسی می‌تواند در ارزیابی علائم، تشخیص نوع پنومونی و انتخاب درمان مناسب به بیماران کمک کند.
سؤالات متداول
- انواع ذات‌الریه بر اساس علت ایجاد آن کدام‌اند؟
ذات‌الریه از نظر عامل ایجادکننده به انواع باکتریایی، ویروسی و قارچی تقسیم می‌شود. نوع دیگری مانند پنومونی آسپیراسیون نیز در اثر ورود غذا، مایعات یا محتویات معده به ریه ایجاد می‌شود. - چه کسانی بیشتر به ذات‌الریه قارچی مبتلا می‌شوند؟
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند بیماران مبتلا به برخی بیماری‌ها یا دریافت‌کنندگان داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی، بیشتر در معرض پنومونی قارچی هستند. - ذات‌الریه ناشی از ورود غذا به ریه چیست؟
به این نوع بیماری پنومونی آسپیراسیون گفته می‌شود و زمانی رخ می‌دهد که غذا، مایعات، بزاق یا محتویات معده به‌جای مری وارد راه‌های هوایی و ریه شوند. - کدام نوع پنومونی خطرناک‌تر است؟
شدت پنومونی بیشتر از آنکه فقط به نوع آن بستگی داشته باشد، به عامل عفونت، وضعیت عمومی بیمار و وجود بیماری‌های زمینه‌ای مرتبط است. پنومونی نکروزان و پنومونی ناشی از ونتیلاتور می‌توانند از انواع شدید باشند. - آیا پنومونی باکتریایی واگیردار است؟
برخی باکتری‌های عامل پنومونی می‌توانند از طریق قطرات تنفسی منتقل شوند، اما همه موارد پنومونی باکتریایی واگیردار نیستند. - آیا ذات‌الریه قابل درمان است؟
بیشتر موارد پنومونی با تشخیص و درمان مناسب بهبود پیدا می‌کنند، اما روش درمان به علت و شدت بیماری بستگی دارد. برخی بیماران به دارو و مراقبت خانگی و موارد شدید به بستری شدن نیاز دارند. - آیا یک فرد می‌تواند هم‌زمان به چند نوع پنومونی مبتلا شود؟
بله، گاهی یک بیمار می‌تواند هم‌زمان به بیش از یک نوع عفونت مبتلا باشد؛ برای مثال، عفونت ویروسی می‌تواند زمینه را برای ایجاد عفونت باکتریایی فراهم کند.
اولین نظر دهنده باشید!