علل سرفه خونی و روش‌های تشخیص و پیشگیری آن

سرفه، واکنشی طبیعی و دفاعی بدن برای پاکسازی مجاری تنفسی است؛ اما زمانی که این سرفه با خون همراه می‌شود، دیگر یک علامت ساده نیست. سرفه خونی به معنای دفع خون یا خلط آغشته به خون از ریه‌ها و مجاری هوایی است. این پدیده می‌تواند به شکل‌های متنوعی—از رگه‌های ظریف و صورتی رنگ در مخاط تا سرفه‌ی مقادیر قابل توجهی خون قرمز و کف‌آلود—خود را نشان دهد. در این مقاله درباره سرفه خونی، دلایل بروز و چگونگی پیشگیری از آن با شما صحبت کنیم. 

سرفه ی خونی چیست؟

سرفه با خون شامل سرفه یا تف کردن خون یا مخاط خونی از مجاری تنفسی تحتانی (ریه‌ها و گلو) می‌شود. که به آن هموپتیزی نیز می‌گوید. سرفه خونی اتفاقی شایع است و می‌تواند علل بسیاری داشته باشد که ممکن است در صورت سرفه کردن مقادیر زیاد خون، نیاز به مراجعه فوری به اورژانس داشته باشید. خونی که سرفه می‌کنید اغلب حبابی یا کف‌آلود به نظر می‌رسد و با مخاط یا بزاق مخلوط است. می‌تواند به رنگ صورتی، قرمز یا زنگ‌زده ظاهر شود و معمولاً به مقدار کم است.

تفاوت سرفه ی خونی و استفراغ خونی چیست؟

سرفه کردن خون با استفراغ کردن خون متفاوت است. خونی که سرفه می‌شود معمولاً شبیه بزاق آغشته به خون مخلوط با مخاط است. این خون از گلو یا دهان می‌آید. استفراغ کردن خون شامل بیرون ریختن مقادیر زیادی خون است و معمولاً ناشی از خونریزی داخلی در دستگاه گوارش فوقانی است. در صورت استفراغ خون، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

سرفه خونی نشانه چیست؟

علل سرفه خونی از موارد خفیف (شایع‌ترین) تا جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی متغیر است. معمولاً سرفه ی خونی مرتبط با یک عفونت است. شایع‌ترین علل سرفه خونی شامل موارد زیر است:

• انواع برونشیت.

• ذات الریه.

• سل.

• برونشکتازی:  بیماری است که در آن قسمت‌های مختلف راه‌های هوایی شش به صورت دائمی بزرگ می‌شوند. 

• فیبروز کیستیک: یک اختلال ارثی است که باعث آسیب شدید به ریه ها، دستگاه گوارش و سایر اندام های بدن می شود.

• واسکولیت.

• مصرف مواد مخدر (کراک/کوکائین).

• عوارض لوپوس.

• نارسایی احتقانی قلب.

• آسیب به شریان‌های ریوی.

• تحریک ناشی از بیوپسی برونکوسکوپی.

• استفاده از داروهای رقیق‌کننده خون (ضدانعقادها).

• سرفه شدید که گلو را تحریک می‌کند.

• لخته خون در ریه (آمبولی ریوی).

• بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD).

• آسپیراسیون ریوی (ورود خون به ریه‌ها).

• سرطان ریه (به ویژه در افراد بالای 40 سال که سیگار می‌کشند).

• ورود خون از بینی (خونریزی بینی)، لوزه‌ها یا دندان‌ها به گلو.

• جسم خارجی یا انسداد در مجرای تنفسی (شایع‌تر در کودکان).

علائم سرفه خونی چیست؟

علائم سرفه خونی را می‌توان به دو دسته زیر تقسیم کرد:

علائم خفیف یا شایع‌تر (که اغلب با علل کم‌خطرتر همراهند):

• سرفه همراه با مقادیر بسیار کم خون (رگه‌های خون در خلط).

• خلط زرد یا سبز همراه با رگه‌های خون (نشانه عفونت احتمالی مانند برونشیت).

• سرفه‌های تحریکی کوتاه‌مدت.

• گلودرد یا احساس خراش در گلو.

• آبریزش بینی یا احتقان بینی (در مواردی که خون از بینی به حلق می‌رود).

علائم هشداردهنده (نیاز به مراجعه فوری پزشکی):

در صورت مشاهده هر یک از شرایط زیر، فوراً به دنبال مراقبت پزشکی باشید:

• اگر بیش از چند قاشق چایخوری خون سرفه می‌کنید.

• اگر بیش از یک هفته است که سرفه خونی دارید.

• اگر سرفه شما همراه با علائم زیر است:

• تب.

• درد قفسه سینه.

• تعریق شبانه.

• تنگی نفس.

• کاهش وزن سریع یا شدید.

• سرگیجه یا سبکی سر.

• وجود خون در ادرار یا مدفوع.

اگر دچار سرفه ی خونی شدید چگونه می‌توانید در خانه از خود مراقبت کنید؟

• در صورت مشاهده سرفه ی خونی، زمان و مدت سرفه خود را یادداشت کنید. همچنین توجه کنید که آیا خلط حاوی مقدار کمی خون سرفه می‌کنید یا بیشتر خون است. این اطلاعات را به ملاقات بعدی خود با پزشک ببرید.

• مایعات فراوان بنوشید. این کار به رقیق ماندن مخاط و خارج کردن آن با سرفه کمک می‌کند. اگر بیماری کلیوی، قلبی یا کبدی دارید و باید مصرف مایعات را محدود کنید، قبل از افزایش مصرف مایعات با پزشک خود صحبت کنید.

• اگر پزشک برای شما آنتی‌بیوتیک تجویز کرده است، طبق دستور مصرف کنید. فقط به این دلیل که احساس بهتری دارید، مصرف آن را قطع نکنید. باید دوره کامل آنتی‌بیوتیک را تکمیل کنید.

• بدون راهنمایی پزشک، داروی سرفه مصرف نکنید. این داروها در صورت داشتن سایر مشکلات سلامتی می‌توانند ایجاد مشکل کنند و همچنین با داروهای دیگر تداخل داشته باشند.

• سیگار نکشید یا از سایر اشکال تنباکو استفاده نکنید، به ویژه در زمانی که سرفه دارید. سیگار کشیدن می‌تواند سرفه را بدتر کند. اگر برای ترک نیاز به کمک دارید، با پزشک خود در مورد برنامه‌ها و داروهای ترک سیگار صحبت کنید. اینها می‌توانند شانس ترک دائمی را افزایش دهند.

• از قرار گرفتن در معرض دود، گرد و غبار یا سایر آلاینده‌ها خودداری کنید.

چگونه از سرفه ی خونی پیشگیری کنیم؟

• کلید اصلی پیشگیری از سرفه خونی،  مدیریت علل زمینه‌ای است: 

• ترک سیگار 

• اجتناب از دود و مواد محرک 

• واکسیناسیون (آنفلوآنزا، ذات‌الریه) 

• رعایت بهداشت برای پیشگیری از عفونت‌ها 

•  مدیریت بیماری‌های مزمن ریوی مانند آسم و COPD.

سوءتفاهم‌های رایج درباره سرفه ی خونی چیست؟

این باور خطرناک و نادرست است که سرفه ی خونی (هموپتیزی) همیشه یک مسئله جزئی است یا می‌توان آن را نادیده گرفت. در واقعیت، این یک علامت است که می‌تواند نشان‌دهنده شرایط پزشکی جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی باشد و همیشه باید توسط یک متخصص مورد بررسی قرار گیرد. 

"این فقط به خاطر سرفه یا سرماخوردگی شدید است."

در حالی که سرفه شدید یا مداوم ناشی از عفونتی مانند سرماخوردگی معمولی می‌تواند گاهی باعث رگه‌های کوچک خون در مخاط شود، این فرض خطرناک است که همیشه علت همین باشد. شرایطی مانند برونشیت یا ذات‌الریه، که ممکن است پس از سرماخوردگی ایجاد شوند، نیز می‌توانند باعث خلط خونی شوند و نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.

"مقدار کمی خون طبیعی است."

هر مقدار خون سرفه شده، حتی چند لکه کوچک، نیازمند مشورت پزشکی است. فقط یک پزشک می‌تواند علت را تعیین و شرایط جدی را رد کند.

"این فقط از بینی/گلویم است."

هموپتیزی به‌طور خاص به خون ناشی از مجاری تنفسی (ریه‌ها و راه‌های هوایی) اشاره دارد، که با خونریزی از دهان، گلو یا دستگاه گوارش متفاوت است. بلعیدن خون می‌تواند باعث استفراغ خونی شود، اما منبع آن باید توسط پزشک تعیین شود.

"این فقط در بیماری‌های جدی مانند سرطان اتفاق می‌افتد."

در حالی که سرطان یک علت احتمالی است، بسیاری از شرایط دیگر مانند عفونت‌ها (سل)، التهاب یا لخته‌های خون (آمبولی ریوی) نیز می‌توانند باعث هموپتیزی شوند. بیشتر علل قابل درمان هستند، اما تشخیص صحیح ضروری است.

جمع‌بندی

سرفه ی خونی، علامتی است که به دفع خون یا خلط خونی از مجاری تنفسی تحتانی (ریه‌ها و نای) اشاره دارد. این حالت می‌تواند از رگه‌های جزئی خون در مخاط تا مقادیر قابل توجه خون متغیر باشد. درک این نکته ضروری است که هر مقدار خون سرفه‌شده، حتی اگر کم و گذرا باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد، زیرا ممکن است نشان‌دهنده طیفی از شرایط سلامتی باشد.

علل سرفه خونی بسیار متنوع هستند و از موارد نسبتاً شایع و کم‌خطر (مانند برونشیت حاد، عفونت‌های تنفسی یا سرفه شدید) تا بیماری‌های جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی (مانند سرطان ریه، سل، آمبولی ریوی، برونشکتازی یا بیماری‌های خودایمنی) را دربر می‌گیرند. تشخیص دقیق علت، تنها از طریق معاینه و آزمایش‌های تخصصی توسط پزشک ممکن است.