علت خون امدن از گلو با سرفه چیست؟

سرفه، واکنشی طبیعی و دفاعی بدن برای پاکسازی مجاری تنفسی است؛ اما زمانی که این سرفه با خون همراه می‌شود، دیگر یک علامت ساده نیست. سرفه خونی به معنای دفع خون یا خلط آغشته به خون از ریه‌ها و مجاری هوایی است. این پدیده می‌تواند به شکل‌های متنوعی از رگه‌های ظریف و صورتی رنگ در مخاط تا سرفه‌ی مقادیر قابل توجهی خون قرمز و کف‌آلود خود را نشان دهد. در این مقاله درباره علت خون امدن از گلو با سرفه و چگونگی پیشگیری از آن با شما صحبت کنیم. 

فهرست مطالب 

• سرفه خونی چیست؟
• انواع هموپتیزی
  • هموپتیزی غیرشدید
  • هموپتیزی شدید
• تفاوت سرفه خونی و استفراغ خونی چیست؟
• سرفه خونی نشانه چیست؟
• علائم سرفه خونی چیست؟
  • علائم خفیف یا شایع‌تر
  • علائم هشداردهنده
• آیا سرفه خونی خطرناک است؟
• آزمایشات لازم برای تشخیص علت سرفه خونی
• درمان سرفه خونی
  • درمان هموپتیزی خفیف
  • درمان هموپتیزی شدید
  • آمبولیزاسیون عروق برونشی
  • جراحی
  • برونکوسکوپی
• اگر دچار سرفه خونی شدید چگونه در خانه از خود مراقبت کنید؟
• چگونه از سرفه خونی پیشگیری کنیم؟
• سوءتفاهم‌های رایج درباره سرفه خونی
• چه زمانی برای سرفه خونی به پزشک مراجعه کنیم؟

سرفه خونی چیست؟

سرفه با خون شامل سرفه یا تف کردن خون یا مخاط خونی از مجاری تنفسی تحتانی (ریه‌ها و گلو) می‌شود. که به آن هموپتیزی نیز می‌گوید. سرفه خونی اتفاقی شایع است و می‌تواند علل بسیاری داشته باشد که ممکن است در صورت سرفه کردن مقادیر زیاد خون، نیاز به مراجعه فوری به اورژانس داشته باشید. خونی که سرفه می‌کنید اغلب حبابی یا کف‌آلود به نظر می‌رسد و با مخاط یا بزاق مخلوط است. می‌تواند به رنگ صورتی، قرمز یا زنگ‌زده ظاهر شود و معمولاً به مقدار کم است. 

انواع هموپتیزی

سرفه خونی یا هموپتیزی بر اساس میزان خونریزی به دو نوع اصلی شدید و غیرشدید تقسیم می‌شود. 

• هموپتیزی غیرشدید: شایع‌ترین نوع سرفه خونی است و حدود ۹۰ درصد موارد را شامل می‌شود. در این حالت، مقدار خون دفع‌شده کم یا متوسط است و معمولاً تهدیدکننده زندگی نیست، اما نباید نادیده گرفته شود.
• هموپتیزی شدید: به خونریزی وسیع و تهدیدکننده زندگی از مجاری تنفسی گفته می‌شود. در این شرایط، حجم زیاد خون می‌تواند راه‌های هوایی را مسدود کرده و مانع رسیدن اکسیژن به ریه‌ها شود.

 تفاوت سرفه ی خونی و استفراغ خونی چیست؟

سرفه کردن خون با استفراغ کردن خون متفاوت است. خونی که سرفه می‌شود معمولاً شبیه بزاق آغشته به خون مخلوط با مخاط است. این خون از گلو یا دهان می‌آید. استفراغ کردن خون شامل بیرون ریختن مقادیر زیادی خون است و معمولاً ناشی از خونریزی داخلی در دستگاه گوارش فوقانی است. در صورت استفراغ خون، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

 سرفه خونی نشانه چیست؟

علت خون امدن از گلو با سرفه از موارد خفیف (شایع‌ترین) تا جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی متغیر است. معمولاً سرفه ی خونی مرتبط با یک عفونت است. شایع‌ترین علل سرفه خونی شامل موارد زیر است:

• انواع برونشیت

• ذات الریه

• سل 

• برونشکتازی:  بیماری است که در آن قسمت‌های مختلف راه‌های هوایی شش به صورت دائمی بزرگ می‌شوند. 

• فیبروز کیستیک: یک اختلال ارثی است که باعث آسیب شدید به ریه ها، دستگاه گوارش و سایر اندام های بدن می شود.

• واسکولیت.

• مصرف مواد مخدر (کراک/کوکائین).

• عوارض لوپوس.

• نارسایی احتقانی قلب.

• آسیب به شریان‌های ریوی.

• تحریک ناشی از بیوپسی برونکوسکوپی.

• استفاده از داروهای رقیق‌کننده خون (ضدانعقادها).

• سرفه شدید که گلو را تحریک می‌کند.

• لخته خون در ریه (آمبولی ریوی).

• بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD).

• آسپیراسیون ریوی (ورود خون به ریه‌ها).

• سرطان ریه (به ویژه در افراد بالای 40 سال که سیگار می‌کشند).

• ورود خون از بینی (خونریزی بینی)، لوزه‌ها یا دندان‌ها به گلو.

• جسم خارجی یا انسداد در مجرای تنفسی (شایع‌تر در کودکان).

علائم سرفه خونی چیست؟

علائم سرفه خونی را می‌توان به دو دسته زیر تقسیم کرد:

علائم خفیف یا شایع‌تر :

• سرفه همراه با مقادیر بسیار کم خون (رگه‌های خون در خلط)

• خلط زرد یا سبز همراه با رگه‌های خون (نشانه عفونت احتمالی مانند برونشیت)

• سرفه‌های تحریکی کوتاه‌مدت

• گلودرد یا احساس خراش در گلو

• آبریزش بینی یا احتقان بینی (در مواردی که خون از بینی به حلق می‌رود)

علائم هشداردهنده:

در صورت مشاهده هر یک از شرایط زیر، فوراً به دنبال مراقبت پزشکی باشید:

• تب

• درد قفسه سینه

• تعریق شبانه

• تنگی نفس

• کاهش وزن سریع یا شدید

• سرگیجه یا سبکی سر

• وجود خون در ادرار یا مدفوع

آیا سرفه خونی خطرناک است؟

سرفه خونی همیشه به معنای بیماری خطرناک نیست، اما نباید آن را نادیده گرفت. علت آن می‌تواند از عفونت‌های تنفسی و برونشیت تا بیماری‌هایی مانند آمبولی ریه، برونشکتازی یا سرطان ریه متفاوت باشد. تکرار سرفه خونی، دفع مقدار زیاد خون یا همراهی آن با تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرگیجه یا ضعف شدید نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

 آزمایشات لازم برای تشخیص علت سرفه خونی

علاوه بر روش‌های تصویربرداری مانند رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن، آنژیوگرافی دیجیتال، سی‌تی آنژیوگرافی و برونکوسکوپی، پزشک ممکن است برای تشخیص علت هموپتیزی انجام چند آزمایش را نیز توصیه کند. این آزمایش‌ها به ارزیابی وضعیت عمومی بیمار و شناسایی علت خونریزی کمک می‌کنند:

• شمارش کامل سلول‌های خون (CBC): برای بررسی کم‌خونی، میزان گلبول‌های سفید و تشخیص احتمال عفونت یا خونریزی.

• آزمایش کامل بیوشیمی خون (Complete Metabolic Panel): برای ارزیابی عملکرد کلیه، کبد و بررسی اختلالات متابولیک که ممکن است در انتخاب روش درمان مؤثر باشند.

• آزمایش‌های انعقاد خون (PT و PTT): برای بررسی توانایی لخته شدن خون و تشخیص اختلالات انعقادی یا تأثیر داروهای رقیق‌کننده خون.

• اندازه‌گیری علائم حیاتی و سطح اکسیژن خون (Pulse Oximetry): شامل بررسی فشار خون، ضربان قلب، تعداد تنفس و میزان اشباع اکسیژن خون که به ارزیابی شدت هموپتیزی و وضعیت تنفسی بیمار کمک می‌کند.

درمان سرفه خونی

درمان سرفه خونی (هموپتیزی) به دو عامل اصلی بستگی دارد: شدت خونریزی و علت زمینه‌ای آن. به همین دلیل، پس از مشخص شدن علت سرفه خونی، پزشک مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب می‌کند.

درمان هموپتیزی خفیف (سرفه خونی غیرشدید)

درمان هموپتیزی خفیف به علت اصلی خونریزی بستگی دارد. بسته به علت زمینه‌ای، پزشک ممکن است یکی از روش‌های درمانی زیر را توصیه کند:

عفونت‌های ریوی: اگر علت سرفه خونی عفونت‌هایی مانند برونشیت یا پنومونی باشد، معمولاً آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز می‌شود.

 اختلالات انعقاد خون: در بیمارانی که به دلیل اختلالات انعقادی یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون دچار هموپتیزی شده‌اند، اصلاح وضعیت انعقاد خون و تنظیم داروها ضروری است.

 بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD): درمان این بیماران معمولاً شامل داروهای گشادکننده راه‌های هوایی، کورتیکواستروئیدها و در صورت نیاز اکسیژن‌درمانی است.

 برونشکتازی: در بیماران مبتلا به برونشکتازی، درمان ممکن است شامل آنتی‌بیوتیک، داروهای رقیق‌کننده ترشحات، فیزیوتراپی تنفسی و استفاده از تجهیزات کمک‌کننده برای تخلیه ترشحات یا در موارد شدید، اکسیژن‌درمانی یا جراحی باشد.

 سرطان ریه: اگر سرفه خونی ناشی از سرطان ریه باشد، پزشک درمان کانسر ریه را با توجه به نوع و مرحله بیماری، درمان‌هایی مانند جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا درمان‌های هدفمند را پیشنهاد می‌کند.

درمان هموپتیزی شدید

هموپتیزی شدید یک وضعیت اورژانسی پزشکی است و به درمان فوری نیاز دارد. در این شرایط، اولویت نخست پزشک حفظ باز بودن راه‌های هوایی و تأمین اکسیژن کافی برای بیمار است. در صورت لزوم، بیمار تحت لوله‌گذاری داخل نای (انتوباسیون) و تهویه مکانیکی قرار می‌گیرد تا تنفس او حفظ شود و از ورود خون به راه‌های هوایی جلوگیری شود. پس از تثبیت وضعیت تنفسی بیمار، درمان بر اساس علت اصلی خونریزی برنامه‌ریزی می‌شود.

• آمبولیزاسیون عروق برونشی

در بسیاری از بیماران مبتلا به هموپتیزی شدید، پزشکان از روشی به نام آمبولیزاسیون عروق برونشی (Bronchial Artery Embolization یا BAE) برای کنترل خونریزی استفاده می‌کنند. در این روش، پزشک با استفاده از آنژیوگرافی، رگ خونریزی‌دهنده را شناسایی کرده و با تزریق مواد مخصوص، آن را مسدود می‌کند تا خونریزی متوقف شود.

• جراحی

در برخی موارد، جراحی می‌تواند برای درمان هموپتیزی شدید انجام شود، اما به دلیل خطر بالای عوارض و مرگ‌ومیر، معمولاً اولین انتخاب درمانی نیست.

• برونکوسکوپی 

برونکوسکوپی ریه علاوه بر اینکه یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص علت سرفه‌های خونی است، در بسیاری از موارد نقش درمانی نیز دارد و پزشک می‌تواند با استفاده از آن راه‌های هوایی را از خون و لخته‌ها یا حتی جسم خارجی پاک‌سازی کند یا درمان‌های موضعی مانند شست‌وشوی محل خونریزی یا تزریق موضعی اپی‌نفرین که به انقباض عروق و کاهش خونریزی کمک می‌کنند را هم انجام دهد. 

اگر دچار سرفه ی خونی شدید چگونه می‌توانید در خانه از خود مراقبت کنید؟

• در صورت مشاهده سرفه ی خونی، زمان و مدت سرفه خود را یادداشت کنید. همچنین توجه کنید که آیا خلط حاوی مقدار کمی خون سرفه می‌کنید یا بیشتر خون است. این اطلاعات را به ملاقات بعدی خود با پزشک ببرید.

• مایعات فراوان بنوشید. این کار به رقیق ماندن مخاط و خارج کردن آن با سرفه کمک می‌کند. اگر بیماری کلیوی، قلبی یا کبدی دارید و باید مصرف مایعات را محدود کنید، قبل از افزایش مصرف مایعات با پزشک خود صحبت کنید.

• اگر پزشک برای شما آنتی‌بیوتیک تجویز کرده است، طبق دستور مصرف کنید. فقط به این دلیل که احساس بهتری دارید، مصرف آن را قطع نکنید. باید دوره کامل آنتی‌بیوتیک را تکمیل کنید.

• بدون راهنمایی پزشک، داروی سرفه مصرف نکنید. این داروها در صورت داشتن سایر مشکلات سلامتی می‌توانند ایجاد مشکل کنند و همچنین با داروهای دیگر تداخل داشته باشند.

 چگونه از سرفه ی خونی پیشگیری کنیم؟

• کلید اصلی پیشگیری از سرفه خونی،  مدیریت علل زمینه‌ای است: 

• ترک سیگار 

• اجتناب از دود و مواد محرک 

• واکسیناسیون (آنفلوآنزا، ذات‌الریه) 

• رعایت بهداشت برای پیشگیری از عفونت‌ها 

•  مدیریت بیماری‌های مزمن ریوی مانند آسم و COPD.

 سوءتفاهم‌های رایج درباره سرفه ی خونی چیست؟

این باور خطرناک و نادرست است که سرفه ی خونی (هموپتیزی) همیشه یک مسئله جزئی است یا می‌توان آن را نادیده گرفت. در واقعیت، این یک علامت است که می‌تواند نشان‌دهنده شرایط پزشکی جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی باشد و همیشه باید توسط یک متخصص مورد بررسی قرار گیرد.

• "این فقط به خاطر سرفه یا سرماخوردگی شدید است."

در حالی که سرفه شدید یا مداوم ناشی از عفونتی مانند سرماخوردگی معمولی می‌تواند گاهی باعث رگه‌های کوچک خون در مخاط شود، این فرض خطرناک است که همیشه علت همین باشد. شرایطی مانند برونشیت یا ذات‌الریه، که ممکن است پس از سرماخوردگی ایجاد شوند، نیز می‌توانند باعث خلط خونی شوند و نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.

• "مقدار کمی خون طبیعی است."

هر مقدار خون سرفه شده، حتی چند لکه کوچک، نیازمند مشورت پزشکی است. فقط یک پزشک می‌تواند علت را تعیین و شرایط جدی را رد کند.

• "این فقط از بینی/گلویم است."

هموپتیزی به‌طور خاص به خون ناشی از مجاری تنفسی (ریه‌ها و راه‌های هوایی) اشاره دارد، که با خونریزی از دهان، گلو یا دستگاه گوارش متفاوت است. بلعیدن خون می‌تواند باعث استفراغ خونی شود، اما منبع آن باید توسط پزشک تعیین شود.

• "این فقط در بیماری‌های جدی مانند سرطان اتفاق می‌افتد."

در حالی که سرطان یک علت احتمالی است، بسیاری از شرایط دیگر مانند عفونت‌ها (سل)، التهاب یا لخته‌های خون (آمبولی ریوی) نیز می‌توانند باعث هموپتیزی شوند. بیشتر علل قابل درمان هستند، اما تشخیص صحیح ضروری است.

چه زمانی برای سرفه‌های خونی (هموپتیزی) به دکتر مراجعه کنیم؟

اگر مقدار زیادی خون سرفه می‌کنید، این وضعیت می‌تواند نشانه یک بیماری یا مشکل پزشکی جدی باشد. در این شرایط، باید فوراً به اورژانس یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.

اگر مقدار کمی خون سرفه می‌کنید، اما این وضعیت بیش از یک هفته ادامه پیدا کرده است، لازم است در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید. پزشک با بررسی علت سرفه خونی، درمان مناسب را برای شما آغاز خواهد کرد.

جمع‌بندی

سرفه خونی، علامتی است که به دفع خون یا خلط خونی از مجاری تنفسی تحتانی (ریه‌ها و نای) اشاره دارد. این حالت می‌تواند از رگه‌های جزئی خون در مخاط تا مقادیر قابل توجه خون متغیر باشد. درک این نکته ضروری است که هر مقدار خون سرفه‌شده، حتی اگر کم و گذرا باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد، زیرا ممکن است نشان‌دهنده طیفی از شرایط سلامتی باشد.

علل سرفه خونی بسیار متنوع هستند و از موارد نسبتاً شایع و کم‌خطر (مانند برونشیت حاد، عفونت‌های تنفسی یا سرفه شدید) تا بیماری‌های جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی (مانند سرطان ریه، سل، آمبولی ریوی، برونشکتازی یا بیماری‌های خودایمنی) را دربر می‌گیرند. تشخیص دقیق علت، تنها از طریق معاینه و آزمایش‌های تخصصی توسط پزشک ممکن است.

سوالات متداول:

1. علت سرفه خونی در کودکان چیست؟
سرفه خونی در کودکان می‌تواند به علت عفونت‌های تنفسی، التهاب یا آسیب راه‌های هوایی، ورود جسم خارجی به راه تنفسی یا خونریزی از بینی و دهان ایجاد شود. در صورت تکرار سرفه خونی یا همراهی آن با تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ضعف شدید، کودک باید توسط پزشک بررسی شود.

2. آیا سرفه خونی نشانه سرطان ریه است؟

بله، سرفه خونی یک علامت شایع سرطان ریه است؛ اما نشان نمی‌دهد سرطان در چه مرحله‌ای است.

3. علت سرفه خونی در سرماخوردگی چیست؟

سرفه خونی در سرماخوردگی معمولاً به دلیل سرفه‌های زیاد و  شدید ایجاد می‌شود که باعث پارگی رگ‌های خونی بسیار کوچک در مخاط مجاری تنفسی می‌شوند. در این حالت، ممکن است چند رگه خون در خلط مشاهده شود.

4. علت سرفه خونی در بزرگسالان چیست؟

دلیل سرفه خونی در بزرگسالان می‌تواند بسیار متنوع باشد و معمولاً در پنج گروه اصلی قرار می‌گیرد: عفونت‌های ریوی، تومورها و سرطان ریه، بیماری‌های عروقی، بیماری‌های خودایمنی و عوارض ناشی از مصرف برخی داروها.

5. علت سرفه خونی در بارداری چیست؟

سرفه‌های خونی در بارداری اغلب به‌عنوان یکی از علائم احتمالی آمبولی ریه در نظر گرفته می‌شود، زیرا خطر تشکیل لخته خون در دوران بارداری افزایش می‌یابد. با این حال، هموپتیزی می‌تواند نشانه بیماری‌های جدی دیگری نیز باشد که نیاز به بررسی و درمان فوری دارند.

6. سرفه خونی نشانه چه بیماری است؟
سرفه خونی می‌تواند نشانه عفونت‌های تنفسی، برونشیت، برونشکتازی، سل، آمبولی ریه یا برخی بیماری‌های جدی‌تر مانند سرطان ریه باشد. تشخیص علت سرفه خونی به بررسی علائم، سابقه پزشکی و در صورت نیاز تصویربرداری و آزمایش‌های تکمیلی نیاز دارد.