سرفه یک واکنش غیرارادی است که گلو و مجاری تنفسی شما را پاک نگه میدارد. سرفه اگرچه ممکن است آزاردهنده باشد، اما به بدن کمک میکند تا بهبود یابد یا از خود محافظت کند. البته این واکنش، گاهی نشانهای از وجود یک بیماری است یا به اندازهای طولانی میشود که زندگی شما را مختل میکند.
سرفه مزمن چیست؟
سرفهها میتوانند حاد، تحت حاد یا مزمن باشند.
سرفه مزمن سرفهای است که هشت هفته یا بیشتر در بزرگسالان، یا چهار هفته در کودکان طول بکشد. سرفه مزمن بیش از یک ناراحتی ساده است، چرا که میتواند خواب شما را مختل کند و احساس خستگی مفرط در شما ایجاد نماید. حتی موارد شدید سرفه مزمن میتواند باعث استفراغ و سرگیجه و حتی شکستگی دنده شود.
سرفههای حاد به طور ناگهانی شروع میشوند و معمولاً بیش از ۲ تا ۳ هفته طول نمیکشند. این سرفهها اغلب با سرماخوردگی، آنفولانزا یا برونشیت حاد همراه هستند.
سرفه نیمهحاد، که بین ۳ تا ۸ هفته طول میکشد، اغلب نشاندهنده یک بیماری باقیمانده یا زمینهای مانند التهاب پس از عفونت، آسم، ترشح پشتحلقی، بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) یا سیاهسرفه است.
اگر سرفه شما ۱۰ روز یا بیشتر طول کشیده است و دلیل آن را نمیدانید، وقت آن است که به پزشک خود مراجعه کنید.
علائم سرفه مزمن چیست؟
علاوه بر طولانی شدن سرفه که یکی از علائم سرفه مزمن است، این نوع سرفه میتواند با علائم دیگر همراه باشد، از جمله:
-
آبریزش یا گرفتگی بینی.
-
احساس سرازیر شدن مایع در پشت گلوی شما که به عنوان ترشح پشتحلقی نیز شناخته میشود.
-
زیاد سرفه کردن برای پاک کردن گلو.
-
گلو درد.
-
گرفتگی صدا.
-
خس خس سینه و تنگی نفس.
-
سوزش سر دل یا مزه ترش در دهان.
-
در موارد نادر، سرفه همراه با خون.
دلایل سرفه مزمن چیست؟
شایعترین علتهای سرفه مزمن شامل موارد زیر میشوند:
-
آسم
آسم شایعترین علت سرفه مزمن است. سرفه ممکن است در فصول خاص یا در واکنش به هوای خشک یا سرد تشدید شود. ممکن است زمانی که در اطراف کپک، گرده یا دود قرار دارید بدتر شود.
-
ترشح پشتحلقی
نام دیگر این وضعیت سندروم سرفه مجاری تنفسی فوقانی (UACS) است. آلرژی و بیماریهای بینی میتوانند باعث تولید بیش از حد مخاط در بینی شوند. این مخاط میتواند به پشت گلو چکه کند و نای و ریههای شما را تحریک کرده و باعث سرفه شود.
-
بیماری رفلاکس معده به مری (GERD)
در این بیماری، اسید معده به سمت مری بازمیگردد. این میتواند پوشش بافت را تحریک کرده و باعث سرفه شود.
-
سایر بیماریهای ریوی
برونشیت، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، افیوژن پلور، ذاتالریه، فیبروز ریوی و تودههای ریوی نیز میتوانند باعث سرفه مزمن شوند.
-
مهارکنندههای ACE (دستهای از داروهای فشار خون)
-
آلرژی
-
نارسایی قلبی
-
سیگار کشیدن
-
عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی (مانند سیاهسرفه)
عوارض سرفه مزمن چیست؟
عوارض سرفه های طولانی مدت، در صورتی که درمان نشوند می توانند زندگی شما را مختل کند. عوارض سرفه مزمن میتواند شما را شبها بیدار نگه دارد و خواب ارزشمندتان را از شما بگیرد (بیخوابی). این اثرات میتواند به خستگی و استرس تبدیل شود که بر همه جنبههای زندگی شما تأثیر میگذارد. سرفه مکرر ممکن است باعث شود شما نسبت به خود احساس ناخوشایندی داشته باشید – تا حدی که از معاشرت با دیگران دوری کنید.
در موارد شدید سرفه مزمن، ممکن است مشکلات پزشکی مرتبط زیر را تجربه کنید:
-
خونریزی در چشم
-
شکستگی دندهها
-
سرگیجه
-
سردرد
-
فتق
-
از دست دادن کنترل مثانه
-
درد عضلانی در عضلاتی که برای سرفه استفاده میشوند
عوامل ایجاد کننده سرفه مزمن چه هستند و مکانیسمهای آن چگونه است؟
سرفه مزمن اغلب نتیجه یک یا چند عامل پایهای است که راههای هوایی را تحریک یا ملتهب میکنند. درک این عوامل و چگونگی تأثیر آنها بر سیستم تنفسی کلید مدیریت این عارضه است.
-
عوامل اصلی ایجاد کننده سرفه مزمن را میتوان در چند دسته کلی جای داد:
-
علل ریوی
مانند آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، برونشیت ریوی مزمن، فیبروز ریوی، عفونتهای باقیمانده (مانند سیاهسرفه) و گاهی تومورها.
-
علل فوقانی
مانند سندرم سرفه راههای هوایی فوقانی (UACS) که عمدتاً ناشی از ترشح پشتحلقی به دلیل آلرژی، رینیت یا سینوزیت است.
-
علل گوارشی
مهمترین آن بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) است که در آن اسید معده به مری و حتی حلق بازمیگردد.
-
عوامل دارویی
مانند مصرف مهارکنندههای ACE (دستهای از داروهای فشار خون).
-
عوامل محیطی و سبک زندگی
مانند قرارگیری در معرض دود سیگار (چه به صورت فعال و چه غیرفعال)، آلایندههای هوا و محرکهای شیمیایی.
-
چگونگی تحریک راههای هوایی توسط عوامل مختلف
هر یک از این عوامل از مکانیسمهای متفاوتی برای تحریک انتهای عصبی حساس در گلو، حنجره، نای و برونشها استفاده میکنند:
-
تحریک مکانیکی/شیمیایی
در رفلاکس (GERD)، اسید معده مستقیماً بافت مری و حلق را میسوزاند و تحریک میکند. در ترشح پشتحلقی، قطرات مخاط به طور مداوم روی مناطق حساس میچکند.
-
تحریک التهابی
در آسم و بیماریهای آلرژیک، مواجهه با محرک (مانند گرده یا سرما) باعث آزاد شدن مواد التهابی مانند هیستامین و لکوترینها میشود که مستقیم بر انتهای عصبی اثر گذاشته و همچنین باعث انقباض برونشها میگردند.
-
تحریک مستقیم عصبی
برخی عوامل مانند عفونتهای ویروسی میتوانند حساسیت گیرندههای سرفه (در پزشکی: گیرندههای تحریکی سریع یا RARs و C-fibers) را به طور پایدار افزایش دهند، به طوری که حتی محرکهای خفیف نیز باعث سرفه شدید میشوند.
-
نقش التهاب مزمن در تداوم سرفه
التهاب، سنگ بنای بسیاری از علل سرفه مزمن است. این التهاب میتواند مشکلات زیر را ایجاد کند:
-
حساسیتزایی
التهاب پایدار، به تدریج آستانه تحریک گیرندههای سرفه را پایین میآورد (حالت حساسیتزایی مرکزی و محیطی). در این حالت، حتی یک تنفس عمیق، بخار یا تغییر دما میتواند محرک سرفه باشد.
-
تخریب و بازسازی
در بیماریهایی مانند آسم شدید یا COPD، التهاب مزمن به ساختار راههای هوایی آسیب میزند و باعث ضخیم شدن دیواره برونش، افزایش عضلات صاف و تولید بیش از حد مخاط میشود. این تغییرات فیزیکی خود محیطی مستعد سرفه مداوم ایجاد میکنند.
-
چرخه معیوب
سرفه مکرر خود یک عامل التهابی و تحریکی مکانیکی برای راههای هوایی است و میتواند التهاب اولیه را تشدید کند و یک چرخه معیوب ایجاد نماید.
-
ارتباط سیستم ایمنی و حساسیت بیشازحد مجاری تنفسی
در شرایطی مانند آسم و سرفههای آلرژیک، سیستم ایمنی بدن پاسخی نابجا و اغراقآمیز به محرکهای معمولی (مانند گردهها یا کنههای غبار) نشان میدهد.
سلولهای ایمنی (مانند ماست سلها و ائوزینوفیلها) در دیواره راههای هوایی فعال شده و انبوهی از میانجیهای التهابی (مانند هیستامین، پروستاگلاندینها، سیتوکینها) آزاد میکنند.
این مواد نه تنها باعث انقباض عضلات و تورم بافت میشوند، بلکه مستقیماً روی رشتههای عصبی حساس به سرفه اثر میگذارند و آنها را بیش از حد حساس میکنند. این وضعیت "حساسیت عصبی" نامیده میشود و توضیح میدهد چرا فرد مبتلا به آسم ممکن است به بوها، هوای سرد یا فعالیتهای سبک نیز با سرفه واکنش نشان دهد.
-
تأثیر تکرار محرکها بر تشدید علائم
تکرار مواجهه با محرک، وضعیت را به شدت بدتر میکند:
-
کمآستانه شدن
با هر بار تحریک و سرفه، مسیرهای عصبی مربوط به رفلکس سرفه در مغز و نخاع "آموختهتر" و حساستر میشوند. مشابه دردهای نوروپاتیک، سیستم عصبی یاد میگیرد که حتی با محرکهای کوچک نیز پاسخ بزرگ بدهد.
-
ماندگاری التهاب
مواجهه مکرر با محرک (مثل استنشاق روزانه دود یا اسید ریفلاکس) هرگز به بافت فرصت ترمیم کامل نمیدهد و التهاب را در یک فاز فعال و مزمن نگه میدارد.
-
ایجاد حساسیت متقاطع
حساسیت شدید به یک محرک (مثلاً دود) میتواند منجر به حساسیت به محرکهای دیگر (مثلاً عطر یا هوای خشک) نیز بشود و دامنه محرکهای ایجادکننده سرفه را گسترش دهد.
جمعبندی
سرفه مزمن یک علامت ساده نیست، بلکه اغلب نشانهای از یک اختلال پیچیده در سیستم تنفسی، عصبی و ایمنی است. یک چرخه معیوب از تحریک، التهاب، حساسیتزایی عصبی و آسیب بافتی منجر به تداوم آن میشود. بنابراین، درمان موفق، تنها با سرکوب سرفه میسر نیست و نیازمند شناسایی و کنترل عامل محرک پایه و شکستن این چرخه التهابی و عصبی است.
اولین نظر دهنده باشید!